In deze aflevering ontrafelen we de wereld achter ons geldsysteem. Wat is geld eigenlijk, hoe ontstaat het en waarom is het zo vaak economische crisis. Geen droge economieles, wel een heldere blik achter de schermen van big finance. Ook verkennen we complementaire munten en andere economische modellen die de wereld niet leegzuigen, maar een stukje mooier maken.
Dirk groeide op in een familie die zich inzette voor sociale verandering. Tijdens zijn verblijf in Afrika raakte hij gefascineerd door de impact van staatsleningen en de bijbehorende rente, die een gezonde maatschappelijke ontwikkeling in de weg staan.
Hij was mede-oprichter van een van de eerste LETS-groepen in Vlaanderen. Hij maakte jarenlang deel uit van het bestuur van LETS Vlaanderen vzw.
Zo leerde hij Bernard Lietaer kennen, wiens werk over de invloed van geldsystemen op mens en maatschappij hem diepgaand beïnvloedde en hem tot een fervent verdediger van complementaire munten maakte.
Tristan is campagnemedewerker en onderzoeker bij FairFin, een kritisch onderzoeksinstituut met scherpe blik op de grootbanken.
In de volgende aflevering ontdekken we hoe jouw spaargeld de wereld mee vormgeeft. We kijken naar de impact van banken en leggen uit hoe je bewustere keuzes kunt maken.
We gaan op zoek naar alternatieven die geld opnieuw lokaal laten circuleren en de transitie naar een duurzamere economie versnellen.
Met Brecht Rogissart van FairFin en An Eijkelenburg van Stadsmakersfonds.
[00:00:00] Dirk Geysen: We hebben gezien dat één geldsysteem niet alle behoeftes kan voldoen en dat het ook zo complex is geworden omdat de macht bij grote multinationals is gekomen. Uhm, je ziet dat nu zeer goed wat dat er aan het gebeuren is in, uhm, Amerika met de big tech industrie. Dus die pakken de macht en gaan uiteindelijk bepalen wat dat zij willen, hoe dat de maatschappij verder gaat gaan.
[00:00:23] Dirk Geysen: Lietaer daar zegt daar tegenover
[00:00:36] Piet Van Meerbeek: Welkom bij Spaarvarkenverdriet , een podcast van Avansa Oost-Brabant en FairFin vzw over geld. Wat is dat eigenlijk, geld? Hoe financieren banken onrecht en geweld? En wat kan je als burger doen om deel te zijn van het alternatief?
[00:00:57] Piet Van Meerbeek: Stel je voor: mocht de [00:01:00] samenleving een computer zijn, dan was het geld ons besturingssysteem. De manier waarop we het geld ontwikkeld hebben, bepaalt de gedragingen van de mens in onze samenleving. Het huidige geldsysteem bepaalt dat wij afhankelijk zijn van economische groei, dat we concurrentie belangrijk vinden en dat ongelijkheid toeneemt.
[00:01:21] Piet Van Meerbeek: Vandaag, in deze aflevering van onze podcast, gaan we bekijken hoe dat werkt en welke rol banken daarin spelen. En we bekijken ook of complementaire munten daar een deel van de oplossing kunnen zijn. Ik heb twee mensen bij mij in de studio, Dirk en Tristan. Welkom! Zitten jullie goed? Zijn jullie er klaar voor?
[00:01:45] Dirk Geysen: Ja.
[00:01:45] Piet Van Meerbeek: Dirk Gijsen, jij bent lid van, uh, de LETS-groep Vrouw Holle van Aarschot- Begijnendijk en je bent een fervent verdediger van complementaire munten. Tristan, Tristan Debelser. Jij bent onderzoeker bij FairFin, een kritisch [00:02:00] onderzoeksinstituut met scherpe blik op de grootbanken.
[00:02:03] Piet Van Meerbeek: Dirk, LETS. Wat is dat precies?
[00:02:07] Dirk Geysen: LETS is feitelijk een, uhm, vereniging van mensen die, uhm, besloten hebben van elkaar krediet te verlenen om diensten en goederen uit te wisselen. Dit krediet is feitelijk gebaseerd op wederzijds krediet, waar dat, uhm, het krediet wordt gemaakt op het moment dat er een dienst wordt verleend. En dus één lid krijgt een krediet, een ander lid krijgt een debet.
[00:02:36] Dirk Geysen: Nu, de limieten om dat krediet uit te geven wordt bepaald door de groep.
[00:02:43] Piet Van Meerbeek: Geef eens een voorbeeld van zo'n krediet, want nu de, stellen de mensen zich misschien voor dat de één de andere euro's, uh, leent, maar dat is niet het geval.
[00:02:50] Dirk Geysen: Dat is niet het geval. Het is een soort van waarde die, uhm, uitgedrukt kan zijn in een uur en een uur kan [00:03:00] dertig punten zijn, uhm, betekenen.
[00:03:03] Dirk Geysen: Dus als ik een, een dienst ga geven aan een, aan een ander LETS-lid, dan gaat dat LETS-lid mij betalen in dertig, uhm, punten per uur dat ik, uhm, de dienst heb verleend.
[00:03:16] Piet Van Meerbeek: Ja.
[00:03:16] Dirk Geysen: Dus ik krijg dertig punten bij.
[00:03:18] Piet Van Meerbeek: En wat is zo het laatste dat je hebt gedaan in het kader van LETS? Uh, welke dienst, uh, heb je ge-verleend of gekregen?
[00:03:25] Dirk Geysen: Uhm, ik ben nog gaan werken om een tuin in orde te krijgen van mensen die hun huis gingen, uhm, verkopen en waar dat het onkruid en het gras zeer hoog stonden. Dus ik heb daar 1,5 uur het gras afgereden en wat onkruid uitgetrokken.
[00:03:40] Piet Van Meerbeek: Aha.
[00:03:40] Dirk Geysen: En, uhm, ik heb daarmee 1,5 uur verdiend dat ik nu kan uitgeven om bij een vraag die ik misschien volgende week ga hebben om mijn ruiten te krassen bijvoorbeeld thuis.
[00:03:51] Piet Van Meerbeek: Ja, ja, ja, ja. En hoe ben jij daarbij terechtgekomen?
[00:03:55] Dirk Geysen: Ja, dat is, uhm, wij zitten al in de groep sinds, uhm, [00:04:00] die jaar, uh, eind jaren negentig. Uhm, wij kwamen terug uit het buitenland. We hebben een huis gekocht in het, op het platteland, uhm, dicht bij Aarschot. En, uhm, we waren klant bij een bioboer. Die bioboer kwam op een bepaald moment met het idee van: laten we met een LETS-groep beginnen.
[00:04:18] Dirk Geysen: Ik heb dat gehoord dat, dat de gemeenschap aanmoedigt tussen, uhm, leden. En, uhm, we zijn dan in met vijf families, allemaal klant bij die bioboer, gaan samenzitten in een weekend en hebben dan beslist van, uhm, met een LETS-groep te beginnen. Nadat, uhm uhm, Elckerlyck uitleg is komen geven over hoe dat het systeem werkt.
[00:04:41] Piet Van Meerbeek: En vanwaar de naam LETS? Wat betekent LETS? Is een letterwoord, hè?
[00:04:44] Dirk Geysen: Ja, dat is Local Exchange Trade System. Dat is, uhm, feitelijk een systeem dat bedacht is geweest in, ja, begin jaren tachtig in Canada, in een regio waar dat er, uhm, een groot probleem was met [00:05:00] werkgelegenheid. Het was een bosbouwgebied en, uhm, ja, er was geen werk niet meer op een bepaald moment.
[00:05:06] Dirk Geysen: En daar is men dan begonnen met een systeem van Local Exchange Trade System, waar dat mensen dus konden diensten vragen, niet op basis van de Canadese dollar.
[00:05:17] Piet Van Meerbeek: En nu kom je al op, uh, het belang van een, een LETS-systeem, hè. Wa-waarom doen jullie het? Wat is voor jou het belang van jullie LETS-groep in Aarschot-Beienendeijk?
[00:05:28] Dirk Geysen: Ja, bij ons is het een, een soort van een, uhm, sociaal netwerk dat ge daarbij kunt, uhm, uit-uitbouwen. Het is ook een, uhm, een, een kweekvijver van nieuwe ideeën. Omdat ge dus, uhm, met een complen-complementaire munt bezig zijt elkaar diensten te geven en ook, uhm, goederen uitwisselen. Het motto bij ons in de LETS-groep is: denk eerst aan LETS voordat ge, uhm, naar de winkel loopt of voordat ge een, een, uh, iets vraagt aan [00:06:00] een commerciële, in een commercieel systeem.
[00:06:02] Piet Van Meerbeek: Ja, ja, ja. Ken jij, ken jij LETS, Tristan? Er is een LETS Brussel. Er bestaat een, een LETS Brussel ook.
[00:06:09] Tristan De Belser: Uh, nee, ik was nog niet bekend met LETS, maar ik kende wel, uh, Muntuit .
[00:06:12] Piet Van Meerbeek: Ja.
[00:06:12] Tristan De Belser: Dat denk ik een beetje dezelfde missie heeft als, uh, als, uh, als LETS.
[00:06:16] Piet Van Meerbeek: Nou ja, de vzw Muntuit die, uh, werk maakt van wat zij dan doelgericht geld noemen.
[00:06:21] Piet Van Meerbeek: Ja, ja, ja. Maar leg misschien nog eens even kort uit, Tristan, wat FairFin precies is en wat jullie precies doen.
[00:06:27] Tristan De Belser: Dus, uh, FairFin is een vzw, uh, maar ook een, uh, onderzoeksinstituut, als we dat zo mogen noemen, dat vooral onderzoek doet naar de maatschappelijke impact van financiële instellingen, banken en hun effect op het sociale weefsel en het klimaat voornamelijk.
[00:06:43] Piet Van Meerbeek: Ja, ja. En de mensen kennen jullie vooral van?
[00:06:46] Tristan De Belser: De bankwijzer die om de twee jaar uitkomt, uhm, en die de banken een score geeft op basis van hun beleid, uh, ten aanzichte van klimaat of gender, biodiversiteit en nog veel andere thema's.
[00:06:58] Piet Van Meerbeek: Ja, ja, ja, ja, ja. [00:07:00] Waar jullie wel mee de pers mee halen, hè. Dat is iets, uh, dat is jullie paradepaardje, hè?
[00:07:04] Tristan De Belser: Inderdaad .
[00:07:05] Piet Van Meerbeek: Ja, ja, ja, ja. Maar vandaag gaan we eens, uh, kijken hoe, hoe geld precies, uh, werkt. Ik weet nog als de dag van gisteren dat ik, uhm, dat moet ondertussen wel al zeker 12 jaar geleden geweest zijn, dat ik naar een vorming ging rond economie. Overtuigd ervan, uhm, dat ik wel ongeveer wist dat, hoe het allemaal in elkaar zat, hè.
[00:07:28] Piet Van Meerbeek: De centrale bank geeft geld uit en de privébanken die beheren dat ge-, het spaargeld van de mensen en verdelen het dan weer in de vorm van leningen. En op die vorming ontdekte ik dat dat eigenlijk helemaal niet klopt. Ik werd als door de bliksem van mijn paard gesmeten. Kan jij eens uitleggen Tristan, hoe het wel werkt?
[00:07:50] Tristan De Belser: Dat kan ik zeker eens doen. Een bank creëert een deposit telkens wanneer ze een lening ver-uh vertrekt. Dus, dus eigenlijk wanneer dat je bij de bank een lening aangaat, gaat er [00:08:00] gewoon iemand bij de bank een paar cijfers intikken in de computer en het geld wordt gecreëerd op dat moment zelf. Nu, uh- Dus de
[00:08:07] Piet Van Meerbeek: bank, de privébank creëert het geld
[00:08:09] Tristan De Belser: op het moment dat
[00:08:10] Piet Van Meerbeek: ze, dat jij een lening aanvraagt.
[00:08:12] Tristan De Belser: Maar banken kunnen niet ongelimiteerd geld creëren. Er zijn wel regelingsvereisten die bepaald limieten stellen op geldcreatie. Nu, er zijn wel binnen centrale banken verschillende, ja, ideologieën, als we dat zo mogen noemen, over hoe dat we geldcreatie moeten reguleren. Je hebt eigenlijk twee uitersten.
[00:08:33] Tristan De Belser: Eén vorm daarvan is marktneutraliteit. Dat hebben we vooral in Europa en dat betekent dat uhm, dat de centrale bank eigenlijk niet echt gaat ingrijpen op de sectorale allocatie van kapitaal. Dus het is niet de job van de centrale bank om te gaan bepalen welke sectoren recht hebben op krediet.
[00:08:51] Piet Van Meerbeek: Ja, om het te controleren, te reguleren,
[00:08:54] Tristan De Belser: te, te, te regels
[00:08:55] Piet Van Meerbeek: te geven.
[00:08:55] Tristan De Belser: Hebben we dus die ideologie.
[00:08:57] Piet Van Meerbeek: Ja.
[00:08:58] Tristan De Belser: De centrale bank is neutraal. Wij [00:09:00] hebben daar geen zaken mee. Nu, er zijn. Er zijn andere systemen geweest, zoals bijvoorbeeld het naoorlogse Japan of China vandaag, waarbij men de filosofie van credit guidance toepast. Dus ja, kredietsturing .
[00:09:12] Piet Van Meerbeek: Credit guidance.
[00:09:13] Tristan De Belser: Ja.
[00:09:13] Piet Van Meerbeek: Kredietsturing.
[00:09:14] Tristan De Belser: En dus waarbij dat men ergens probeert. Ja, dat dat vermogen van banken om geld creëren, te reguleren en ook te sturen naar sectoren die dat men waardevol vindt. En dus vandaag de dag zijn er veel mensen die ijveren voor een soort van green credit guidance om zo ergens.
[00:09:31] Piet Van Meerbeek: Een soort van wat?
[00:09:31] Tristan De Belser: Green. Green.
[00:09:33] Tristan De Belser: Green. Dus ergens om de transitie te versnellen en dus ook het het krediet naar fossiel aan banden te leggen. Die
[00:09:39] Piet Van Meerbeek: er dus voor ijveren dat de centrale bank meer sturend optreedt. Inderdaad
[00:09:43] Tristan De Belser: ja.
[00:09:43] Piet Van Meerbeek: Ja, ja. Maar er zijn geen landen waar het voornamelijk of uitsluitend de centrale bank is die geld creëert.
[00:09:50] Tristan De Belser: Maar dus.
[00:09:50] Piet Van Meerbeek: Het zijn eigenlijk altijd de privé bedrijven die banken zijn die het grootste deel van het geld creëren in alle landen.
[00:09:57] Tristan De Belser: Er zijn eigenlijk twee [00:10:00] entiteiten die geld creëren. Je hebt de banken, maar ook de overheid. Wanneer zij geld uitgeeft, creëert hij ook geld. Maar. Wanneer
[00:10:08] Piet Van Meerbeek: ze munten slaan. Ja.
[00:10:09] Tristan De Belser: Dus bijvoorbeeld stel de Amerikaanse overheid betaalt een vergoeding aan een werkloze, dan is dat geldcreatie meestal.
[00:10:16] Piet Van Meerbeek: Ja, ja,
[00:10:16] Tristan De Belser: ja. Maar dus het grote verschil is dat dus wanneer een bank geld creëert, is er ook altijd een, een schuld die daar tegenover staat. Dus uiteindelijk netto creëren banken eigenlijk geen geld. Het creëert wel geld, maar altijd met een schuld daartegenover.
[00:10:32] Piet Van Meerbeek: Ja. Dus de ik ga naar de bank, ik neem een lening en ik moet die schuld terugbetalen met interest.
[00:10:39] Tristan De Belser: Ja,
[00:10:39] Piet Van Meerbeek: inderdaad. En, en dat is maar dat is de creatie van geld. Zo ontstaat dat geld dat ik moet gaan betalen.
[00:10:45] Tristan De Belser: Inderdaad.
[00:10:45] Piet Van Meerbeek: Dat moet ik ergens vandaan. Dat wordt ergens vandaan getoverd. Ja, waardoor de economie ook moet groeien dus. Want ik moet het meer. Ik moet het met interest terugbetalen. Ik moet meer terugbetalen dan ik eigenlijk heb gekregen.
[00:10:59] Tristan De Belser: Ik weet niet [00:11:00] of dat de economie daarvoor moet groeien. Ik denk wel dat, ja natuurlijk, inderdaad uw inkomen gaat voldoende moeten zijn zodat, zodat je die lening kan terugbetalen. Maar betekent dat dat daarvoor er op macro schaal groei nodig is? Dat weet ik niet zo zeker.
[00:11:16] Dirk Geysen: Is dat niet het grootste probleem momenteel?
[00:11:20] Dirk Geysen: Dat dat we helemaal worden voorgespiegeld dat er groei moet zijn en dat er dat die groei vraag ingebed zit in het systeem, in het geldsysteem. Omdat ja ge als ge honderd euro leent, moet ge honderd en tien euro kunnen terugbetalen en dat moet van ergens komen.
[00:11:55] Piet Van Meerbeek: Dirk, jij bent naast LETS'er ook lid van een boekenclub van [00:12:00] Avanza en een fervent verdediger van, uh, de theorieën van Bernard Lietaer. En dat gaat daar ook over, hè? Dat is ook één van de dingen die Bernard Lietaer vertelt. Kan je eens even zeggen wie Bernard was?
[00:12:11] Dirk Geysen: Ja, Bernard was, uhm, een Belgische econoom die, uhm, aan de Belgische, uhm, Nationale Bank heeft gewerkt, daar, uhm, mee aan de basis lag van de euro invoering in, uhm, België.
[00:12:25] Dirk Geysen: Hij is dan, uhm, CEO geweest van een aandelenfonds, een beleggingsfonds en, uhm, daarachter is hij les gaan geven in Amerika, in de universiteit van Berkeley in Californië en heeft feitelijk internationaal gezien een zeer grote reputatie opgebouwd over het systeemdenken rond geldsystemen.
[00:12:48] Piet Van Meerbeek: En vertel eens, kan jij in enkele woorden vertellen waar zijn theorie op neerkomt?
[00:12:53] Dirk Geysen: Ja, hij. Hij zegt dus dat het het huidige geldsysteem [00:13:00] inherent een groeisysteem is omdat het geld dat gecreëerd wordt is gebaseerd op schuld en daar moet een interest op betaald worden. Hij ziet dus het geldsysteem als een monocultuur. En ja, de crisissen die we de laatste jaren hebben meegemaakt laten zien dat het een zeer onstabiel systeem is.
[00:13:24] Dirk Geysen: En hij ziet ook dat dat naar de toekomst toe niet zo verder kan blijven blijven draaien. Hij zegt dan ook van we gaan moeten evolueren naar een soort van een ecologisch systeem met diversiteit. Zeggende dat er dus verschillende munten moeten gecreëerd worden voor de verschillende behoeftes van de gemeenschap.
[00:13:50] Piet Van Meerbeek: Voor we dieper ingaan op die oplossingen kunnen we misschien nog even stil blijven staan bij de instabiliteit van ons geldsysteem. Door het [00:14:00] even te hebben over de beurs. Want dat is nog zo'n geheimzinnig iets, hè, de beurs. Voor veel mensen is dat toch eigenlijk wel een beetje een zwarte doos van wat gebeurt daar precies?
[00:14:11] Piet Van Meerbeek: Mensen kunnen zich misschien nog wel voorstellen dat je een stuk van een bedrijf kan kopen in de vorm van een aandeel en opnieuw kan verkopen. Maar wat op de beurs verhandeld wordt de laatste tijd is vaak veel complexer geworden dan dat. Zodanig complex dat mensen die het die een product op de beurs kopen zelf geen idee hebben wat ze eigenlijk kopen.
[00:14:31] Piet Van Meerbeek: Tristan, heb je daar wat zicht op?
[00:14:34] Tristan De Belser: Dus ik denk dat het misschien belangrijk is om eerst even uitleggen aan de mensen van wat is nu een aandeel? Wat is de koers van een aandeel? Dus wanneer een bedrijf bepaalde projecten wilt financieren, dan kan ze dat doen op een aantal manieren. Ze kan dat bijvoorbeeld doen vanuit haar eigen cashflow.
[00:14:50] Tristan De Belser: Dus gewoon de winst. Wat is een
[00:14:51] Piet Van Meerbeek: cashflow?
[00:14:51] Tristan De Belser: Dus eigenlijk gewoon een bedrijf maakt winst. Ze houdt de winst bij en ze gebruikt die winst later om opnieuw te herinvesteren in een [00:15:00] nieuwe productiehal, in een nieuwe auto en enzovoort. Een bedrijf kan ook een obligatie uitschrijven. Dus waarbij dus dat er private actoren geld lenen aan dat bedrijf.
[00:15:11] Tristan De Belser: Maar het grote voordeel daarvan is, is dat de rente daarvan vaststaat en dus dat de private actoren hun opbrengst, hun return vaststaat. Zolang natuurlijk dat bedrijf niet failliet gaat. Nu, bij een aandeel ligt dat ietsje anders. Bij een aandeel, wanneer je een aandeel koopt, krijg je geen dividend als het bedrijf geen winst maakt.
[00:15:31] Tristan De Belser: Dus dat is ergens het, ook het voordeel voor een bedrijf aan aandelen is: ze moeten geen, ja, dividend betalen wanneer er geen winst is. Terwijl bij, bij een obligatie moeten ze steeds de rente blijven betalen of bij lening a-aan een bank. En dus de koers van een aandeel is eigenlijk niks meer dan de huidige waarde van de toekomstige verwachte winsten.
[00:15:53] Tristan De Belser: Dus bijvoorbeeld het feit dat de AI aandelen nu zo boomen is omdat men verwacht: a: in de [00:16:00] toekomst worden dat dus heel winstgevende bedrijven en dus we gaan, uh, de aandelen gaat stijgen in koers en we gaan er heel veel dividenden van krijgen. En je ziet dat, dat nu bijvoorbeeld er is de verwachting dat, dat de centrale bank de rente omhoog gaat doen en dus bedrijven meer gaan moeten betalen om te lenen.
[00:16:15] Tristan De Belser: En dus wat betekent dat, uhm, dat de, dat de toekomstige winstverwating naar beneden g-gaat. En dus nu je ziet ook dat dus, dat, uh, dat ook, uh, direct de koers van die, van die AI aandelen dalen.
[00:16:27] Piet Van Meerbeek: Ja.
[00:16:27] Tristan De Belser: Dus je ziet hoe die, hoe dat die markt eigenlijk, uhm, ja, hoe dat die aandelenmarkt heel volatiel is en, en ergens op, ja, door hele kleine, uh, veranderingen, aankondigingen heel hard kan, kan, uh-
[00:16:40] Piet Van Meerbeek: Kan schommelen.
[00:16:40] Tristan De Belser: Kan schommelen.
[00:16:41] Piet Van Meerbeek: Ja, ja, ja. En, en waarom zijn we nu zo kwetsbaar, uh, voor in ons, in ons economisch systeem, voor crisissen? We hebben, we hebben voortdurend crisissen, hè. Om de paar jaar is er een grote crisis. Uh, in 2008 is er een heel grote geweest en dat had te maken met veel complexere, uh, [00:17:00] beursproducten dan gewoon aandelen die verkocht worden.
[00:17:03] Tristan De Belser: Nu, daar zijn natuurlijk heel veel visies over en heel veel analyses over. Dus mijn, mijn mening is maar één van de vele, uh, analyses. Maar één van de analyses die dat volgens mij, uhm, dicht bij de waarheid komen, is het feit dat ergens je zag dat in Amerika in de jaren voordien is men heel veel beginnen besparen.
[00:17:24] Tristan De Belser: Is, is de ongelijkheid heel hard gestegen. Waardoor dus dat economie ergens heel hard, ja- In de put zat omdat er dus heel te weinig vraag was in de economie.
[00:17:34] Piet Van Meerbeek: Ja.
[00:17:35] Tristan De Belser: En dus hele mensen hadden weinig geld. En dus ergens door al die financiële producten te creëren, konden ergens leningen verschaffen aan mensen die eigenlijk die leningen niet konden, niet konden terugbetalen.
[00:17:47] Piet Van Meerbeek: Ja, en de bank wist toen ook die persoon gaat die lening eigenlijk niet kunnen terugbetalen.
[00:17:50] Tristan De Belser: Maar men dacht dat door die nieuwe financiële technieken die, die producten zo waren gebouwd dat, dat ergens op een globale schaal die leningen veilig waren. Dus [00:18:00] men ging leningen uit Oklahoma samen met een lening uit New York verpakken in één product, zodat men ergens dacht van: ah, oké, weet je, dat is zo, zo.
[00:18:12] Tristan De Belser: Ja, hoe moet ik wel zeggen? Uhm, gediversifieerd dat het risico niet zo hoog
[00:18:16] Piet Van Meerbeek: is
[00:18:17] Tristan De Belser: dan dat wanneer.
[00:18:18] Piet Van Meerbeek: Gingen allerlei leningen samen pakken en, uh, en als een cadeautje, uh, uh, verkopen aan iemand anders. En.
[00:18:24] Tristan De Belser: Exact. Exact. En dus zo kon men ergens de economie, uh, laten draaien door leningen te geven aan mensen die eigenlijk die leningen niet konden betalen.
[00:18:34] Tristan De Belser: Maar het was een
[00:18:35] Piet Van Meerbeek: zeepbel.
[00:18:35] Tristan De Belser: Konden blijven consumeren.
[00:18:37] Piet Van Meerbeek: Ja, eigenlijk was een zeepbel die op een gegeven moment doorprikt is omdat mensen niet meer in staat waren om hun leningen terug te betalen.
[00:18:42] Tristan De Belser: Exact. Exact. Ja,
[00:18:43] Piet Van Meerbeek: en zo.
[00:18:44] Tristan De Belser: Want eens dat men doorhad dat, dat die producten waardeloos waren Is de illusie weg en
[00:18:50] Piet Van Meerbeek: ja
[00:18:50] Tristan De Belser: en, en, en, en stopt de verlening van krediet en stort de economie in.
[00:18:56] Piet Van Meerbeek: Ja, stort de economie.
[00:18:56] Dirk Geysen: Dat was een uhm, dat was een speculatief [00:19:00] systeem dat werd opge-opgezet, maar dat mensen feitelijk niet meer wisten waarover dat het ging, denk ik, hè. Omdat computers uhm waren feitelijk heel het, het de geldflow aan het beheersen.
[00:19:13] Tristan De Belser: Ja, ja, maar dat was ook dus de filosofie van: we kunnen ergens met, met wiskunde, met, met complexe modellen konden we h-het risico berekenen enzovoort.
[00:19:23] Tristan De Belser: Ergens de ja, een beetje de, de illusie van berekenbaarheid van risico. Dat bleek niet, toch niet zo berekenbaar te zijn.
[00:19:30] Dirk Geysen: Ja, uhm ik herinner mij nog als uhm Lehman Brothers omviel.
[00:19:35] Piet Van Meerbeek: Ja,
[00:19:35] Dirk Geysen: een bank. Een bank in Amerika.
[00:19:37] Piet Van Meerbeek: Waar de crisis mee begon in 2008.
[00:19:40] Dirk Geysen: Dat ze zelfs de medewerkers niet wisten waarover dat het ging.
[00:19:43] Dirk Geysen: Zo, zo complex was het systeem geworden en dus het liep helemaal uit de hand, denk ik.
[00:19:49] Piet Van Meerbeek: En Bernard Lietaer die ver-- die heeft dat soort crisissen al voorspeld eind jaren 90 en heeft ook een oplossing uh.
[00:19:56] Dirk Geysen: Ja, dat is dus.
[00:19:57] Piet Van Meerbeek: Uit de hand.
[00:19:58] Dirk Geysen: Ja, die oplossing is [00:20:00] denk ik van te gaan v-diversifiëren in uw geldsystemen.
[00:20:04] Dirk Geysen: We hebben gezien dat één geldsysteem niet alle behoeftes kan voldoen en dat het ook zo complex is geworden omdat de macht bij grote multinationals is gekomen. Uhm ge ziet dat nu zeer goed wat dat er aan het gebeuren is in Amerika met de big tech industrie. Dus die pakken de macht en gaan uiteindelijk bepalen wat dat zij willen, hoe dat de maatschappij verder gaat gaan.
[00:20:28] Dirk Geysen: Lietaer zegt daartegenover dat uhm wij terug de macht moeten, moeten nemen om in onze behoeftes te gaan voorzien en de gemeenschapsgeest terug, terug naar boven te krijgen. En dat is dan die complementaire munt die. En
[00:20:43] Piet Van Meerbeek: wat is dat eigenlijk, een complementaire munt Dirk?
[00:20:46] Dirk Geysen: Een complementaire munt is een munt die naast het huidige systeem uhm op lokaal vlak wordt gecreëerd.
[00:20:54] Dirk Geysen: Het liefst op uhm gemeentelijk of stadsniveau. Door te gaan zeggen van uhm: dat [00:21:00] is de behoefte die wij hier hebben. Iedereen is daarover akkoord en we gaan dus een uhm munt creëren die aan die behoeftes kan voldoen. Bijvoorbeeld uhm wij willen in ons ge-, in onze stad meer groen. Dat kost geld om mensen aan de slag te zetten om meer groen te gaan incorporeren.
[00:21:21] Dirk Geysen: En de stad kan zeggen: bon, we gaan een bijdrage vragen aan iedereen die hier in de stad woont en die wordt jaarlijks betaald. Die bijdrage is in uren, dus pakt. Ik kom in Leuven wonen en Leuven vraagt mij honderd uur als bijdrage. Die bijdrage kan in geld worden betaald of in een dienst, in een samenwerking met uh, met de stad om aan die groenbehoefte te voldoen.
[00:21:52] Piet Van Meerbeek: Ja, nu, dat is een voorbeeld van een complementaire munt dat je nu geeft. Uiteindelijk is Lets ook een soort complementaire munt. En wat dus wat [00:22:00] Lyta zegt, is we hebben zoveel mogelijk verschillende munten nodig met verschillende doelen en dat maakt ons dan minder kwetsbaar. Veerkrachtiger tegenover crisissen.
[00:22:10] Piet Van Meerbeek: Ja, wat is wat is het advies van Fairfin over hoe mensen met geld, uh, moeten omgaan, Tristan?
[00:22:18] Tristan De Belser: Ten eerste denk ik dat het belangrijk is dat je weet wat je bank doet, wat uh wat de activiteiten zijn van je, van je bank. En dus daarvoor hebben we de bankwijzer die banken scores geeft op, op allerlei thema's zoals klimaat, gender, biodiversiteit, mensenrechten.
[00:22:34] Tristan De Belser: En dus daarin kan je opzoeken hoe je bank scoort op deze, op deze aspecten. En dan kan je zo een ethische keuze maken, uh, in de bank die je kiest. Wat betreft beleggingsfondsen bestaat er ook een label genaamd het, Towards Sustainability label en dan kan je gewoon opzoeken, uh, op de, op hun site van waarvoor dat dat label staat.
[00:22:56] Tristan De Belser: En dan kan je dus ook er zeker van zijn dat een fonds dat zo een [00:23:00] label heeft duurzaam zal zijn. Natuurlijk In de mate waarin dat label duurzaamheid operationaliseert. Dus dat is een beetje mijn advies voor, uh, voor de mensen.
[00:23:09] Piet Van Meerbeek: Ja Dirk, voorlopig moeten we het inderdaad doen met die ene munt voornamelijk, hè.
[00:23:14] Piet Van Meerbeek: We hebben, we hebben wel wat-- er bestaan wel wat complementaire munten, maar het echte monetaire diversiteit, die hebben we nog niet. Hoe— Wat is jouw advies voor de luisteraars over hoe je met, uh, die voornaamste munten euro moet omgaan?
[00:23:29] Dirk Geysen: Ik denk dat ge vooral moet kijken welk systeem dat ge gaat steunen.
[00:23:35] Dirk Geysen: En, uhm, omwille van het, het individualisme in de samenleving momenteel denk ik dat het steunen van coöperatieve initiatieven de voorkeur zouden moeten krijgen, omdat dat het gevoel van wij samen, uhm, uh, bestendigt. En ik denk dan bijvoorbeeld aan elektriciteitscoöperatie Ecopower bijvoorbeeld. Er zijn verschillende, [00:24:00] uhm, nieuwe initiatieven rond zonne, uh.
[00:24:03] Dirk Geysen: En
[00:24:03] Piet Van Meerbeek: steunen, dat wil zeggen daar een aandeel kopen.
[00:24:05] Dirk Geysen: Daar een aandeel.
[00:24:05] Piet Van Meerbeek: Coöperant worden. Ja,
[00:24:06] Dirk Geysen: coöperant worden. Ja. En dan zijn er ook beleggingsfondsen die dus meer investeren in gemeenschappelijke acties die dus de gemeenschap bevorderen. En ik denk bijvoorbeeld aan in Incofin, Alterfin zijn beleggingsfondsen die gaan investeren in armoede en weerbaarheid van mensen.
[00:24:30] Piet Van Meerbeek: En dat zijn ook coöperaties.
[00:24:31] Dirk Geysen: Dat zijn ook coöperaties. Daar kunt ge ook aandelen van kopen. En zelfs banken, uhm. We hebben een paar, uh, coöperatieve banken in België en ik denk dan aan, VDK, aan Argenta, Argenta Bank, aan de Nederlandse bank.
[00:24:48] Piet Van Meerbeek: Triodos
[00:24:49] Dirk Geysen: bedoel je? Triodos ja. Ja. Uhm, van, van diete steunen omdat ge daar weet dat het geld, niet naar wapens gaat, maar eerder naar [00:25:00] gemeenschaps-
[00:25:00] Piet Van Meerbeek: Maar voor jou gaat het ook over die democratische controle-
[00:25:02] Dirk Geysen: Ja.
[00:25:02] Piet Van Meerbeek: Die je dan hebt als, als coöperant.
[00:25:04] Dirk Geysen: Ja, inderdaad.
[00:25:05] Piet Van Meerbeek: Over wat de bank doet. Ja. Ja. Ja. Ja. Ja. Ja. Oké.
[00:25:09] Dirk Geysen: En het is spijtig dat bijvoorbeeld New Bank, NewB. NewB, ja. Dat die dus feitelijk geen groen licht heeft gekregen van de bankenwereld. En dat laat wel zien hoe streng en hoe dat de bankenwereld toekijkt op nieuwe initiatieven.
[00:25:26] Piet Van Meerbeek: Ja. Tristan, welke dromen koester jij nog voor de samenleving?
[00:25:33] Tristan De Belser: Ja, misschien, teruggrijpend naar wat ik zei in het begin van de podcast. Dat we toch proberen om ja, het krediet, het geld te laten stromen naar sectoren die dat, transitie versnellen. En, dat we de stroom naar, naar fossiele brandstoffen zo snel mogelijk stoppen, want ja, de tijd is in ons nadeel voor het klimaat.
[00:25:54] Tristan De Belser: Dus ik denk dat dat vooral mijn, mijn droom zou zijn.
[00:25:56] Piet Van Meerbeek: En jouw droom is ook dat de centrale banken daar meer op
[00:25:59] Tristan De Belser: gaan [00:26:00]
[00:26:00] Piet Van Meerbeek: ingrijpen
[00:26:00] Tristan De Belser: en,
[00:26:01] Piet Van Meerbeek: en, uh, de mogelijkheden beperken om in bijvoorbeeld in fossiele brandstoffen
[00:26:06] Tristan De Belser: te investeren. Exact. Want ik denk
[00:26:07] Piet Van Meerbeek: dat,
[00:26:08] Tristan De Belser: ik denk dat de boodschap moet zijn: laten we kiezen welke sectoren moeten groeien in plaats van te zeggen van: we moeten alles ontgroeien.
[00:26:16] Tristan De Belser: Ik denk dat die, dat die boodschap veel meer draagwijdte heeft dan, dan gewoon zeggen van we moeten ontgroeien. Dus ja, laten we democratisch beslissen van welke sectoren vinden we belangrijk voor onze maatschappij en welke niet?
[00:26:30] Piet Van Meerbeek: Ja, ja. Dirk, loop jij nog met belangrijke dromen rond? Ik kan me niet anders voorstellen van jou.
[00:26:38] Dirk Geysen: Ja, ik denk dat we eens moeten zien dat we met een mooi verhaal. Ik hoop dat we met een mooi verhaal kunnen komen van hoe dat we de, ja, de, de grote uitdagingen die nu op ons afkomen, hè, de verouderingsgolf, [00:27:00] de instabiliteit in de bankenwereld, de monetaire crisissen. Uhm, dat we daar een, een mooi verhaal rond kunnen breien om dat op te lossen.
[00:27:15] Piet Van Meerbeek: Goed, we hebben heel wat geleerd vandaag, over hoe geld gecreëerd wordt. Niet door centrale banken of nauwelijks door centrale banken, maar vooral door privébanken die dus echt wel, nog veel meer macht hebben in onze samenleving dan, dan we vaak denken. We hebben geleerd hoe dat tot crisis kan leiden, hoe de beurs zo complex is en de speculatieve economie tot crisis kan leiden.
[00:27:42] Piet Van Meerbeek: En we hebben ook gezien wat, uh, wat complementaire munten zijn en, en hoe dat een deel van de oplossing kan zijn als we meerdere munten hebben, hoe dat ons veerkrachtiger kan maken. Hebben jullie nog een laatste, uh, aanbeveling voor de luisteraar?
[00:27:58] Tristan De Belser: Nogmaals [00:28:00] onze bankwijzer is een maandje geleden uitgekomen, dus, ik zou iedereen aanraden om toch eens te gaan kijken van.
[00:28:06] Piet Van Meerbeek: En waar vinden ze die?
[00:28:07] Tristan De Belser: Ze kunnen die vinden op onze website, fairfin.be. En dus daarin kunnen ze de score van hun bank bekijken en zien of dat die bank ethisch is en voldoen ze aan hun persoonlijke ethische standaarden.
[00:28:23] Piet Van Meerbeek: En, en als het dat niet is, waar raad je dan aan? Van bank veranderen
[00:28:26] Tristan De Belser: of uh?
[00:28:26] Tristan De Belser: Bank veranderen inderdaad. Een
[00:28:27] Piet Van Meerbeek: mailtje sturen
[00:28:28] Tristan De Belser: naar, uh. Of een, of een klachtenbrief sturen naar uw bank.
[00:28:32] Piet Van Meerbeek: Haalt dat, haalt dat iets uit, zo een klachtenbrief?
[00:28:34] Tristan De Belser: Soms wel, soms niet. Ik denk dat daar ook opnieuw de, de schaal belangrijk is, hè. Als een bank honderden brieven krijgt, dan natuurlijk is die druk veel groter dan als ze er, als ze er één krijgt.
[00:28:46] Piet Van Meerbeek: Ja.
[00:28:46] Tristan De Belser: Dus het is, ja, het collectief dat telt, denk ik.
[00:28:49] Piet Van Meerbeek: Ja. Dirk, heb jij nog een laatste oproep aan de luisteraars? Wat, wat kunnen zij doen? Kunnen zij, kunnen zij bij LETS-groepen gaan? Kunnen zij andere dingen doen?
[00:28:59] Dirk Geysen: Zij kunnen, [00:29:00] uhm, aansluiten bij een lokale LETS-groep. Maar ik zou zeggen aan de
[00:29:04] Piet Van Meerbeek: Waar vind je die?
[00:29:05] Piet Van Meerbeek: Waar vind je lokale LETS-groepen?
[00:29:07] Dirk Geysen: Er is een site letsvlaanderen.be waar dat al de lokale LETS-groepen opgelijst staan met hun websites en informatie, contactinformatie. Maar ik zou ook zeggen aan de luisteraars van: proef van alle alternatieve complementaire munten en lees er, lees erover hoe dat die de gemeenschapszin kunnen veranderen in, in een dorp.
[00:29:34] Piet Van Meerbeek: Ja, ja, ja. En daar vind je info over?
[00:29:38] Dirk Geysen: Ja, denk gewoon terug aan, de boeken van Lietaer, Bernard Lietaer, die dus online, veel boeken zijn online te vinden, zijn gemakkelijk om online te vinden en zijn zeer toegankelijk.
[00:29:53] Piet Van Meerbeek: Oké, er rest mij dan niks me-- anders meer dan jullie te bedanken. [00:30:00] Dirk, dank je wel.
[00:30:02] Piet Van Meerbeek: Tristan, dank je wel en ook de luisteraar dank je wel om ons te volgen. Je kan de andere afleveringen van onze podcast ook beluisteren en bekijken en zo het hele geheel meenemen.
[00:30:15] Daag!



