Jouw spaargeld en mensenrechten: vriend of vijand?

In deze aflevering onderzoeken we hoe banken bedrijven ondersteunen, met kredieten en investeringen. Welke impact hebben hun beslissingen op de maatschappij en wat zijn de neveneffecten? Podcastgasten Bram Trachet en Jan Vanheukelom trekken parallellen tussen de anti-apartheidsstrijd in Zuid-Afrika en Palestina en praten over Belgische banken die investeren in bezet gebied.

Podcast Spaarvarkenverdriet - afl 1 header
Podcast Spaarvarkenverdriet - afl 1 Bram Trachet

Onze podcastgasten

Bram Trachet

Bram is doctor in de ingenieurswetenschappen en is sinds 2025 coördinator van FairFin. Daar werkt hij samen met een gemotiveerd en betrokken team aan een eerlijker en duurzamer financieel systeem dat niet louter winst nastreeft, maar de samenleving als geheel dient.

Bram leidt binnen FairFin ook het werk rond de Don't Buy Into Occupation-coalitie, een netwerk van Europese en Palestijnse ngo's dat onderzoekt welke financiële instellingen de bedrijven financieren die samenwerken met Israël en zo de bezetting en genocide mee mogelijk maken.

Podcast Spaarvarkenverdriet - afl 1 Jan Vanheukelom

Jan Vanheukelom

Jan stelt zich al jaren de vraag hoe je tegen onrecht zoals de vroegere apartheid in Zuid-Afrika of de huidige etnische zuivering van Palestijnen kan strijden?

Tijdens zijn carrière bij ngo’s, de Belgische overheid, de VN en de denktank European Centre for Development Policy Management zocht hij naar antwoorden. Zijn antwoord? Sensibilisering, druk van onderuit, gerichte sancties en doortastende diplomatie.

Nu hij met pensioen is, richt hij zich volledig op het stoppen van de westerse financiële, militaire en andere steun aan de Israëlische onderdrukking, etnische zuivering en genocide van Palestijnen.

Podcast Spaarvarkenverdriet - afl 2

Achter de schermen van big finance

In de volgende aflevering ontrafelen we de wereld achter ons geldsysteem. Wat is geld eigenlijk, hoe ontstaat het en waarom is het zo vaak economische crisis. Geen droge economieles, wel een heldere blik achter de schermen van big finance.

Ook verkennen we complementaire munten en andere economische modellen die de wereld niet leegzuigen, maar een stukje mooier maken.

Met Dirk Gheysen, medeoprichter LETS Vlaanderen en Tristan De Belser, onderzoeker bij FairFin.

Transcript "Jouw spaargeld en mensenrechten: vriend of vijand?"

00:00:00] Jan: Het verschil met Zuid-Afrika is dat na die moord op Steve Biko, waar ik het daarnet over had, heeft de Veiligheidsraad resolutie en dat is een uniek moment alweer in de geschiedenis heeft besloten om Zuid-Afrika op militaire quarantaine te zetten. Dus wapen verkopen aan Zuid-Afrika werd verboden. We spreken van duizendnegenhonderdzevenenzeventig.

Dat wapenembargo is omzeild. Het verschil met Israël is dan dat tegen Israël er geen wapenembargo is en dat daar ook dat dat eigenlijk de meest frappante vorm van steun is die maakt dat het Israëlische regime kan doen wat het doet.

[00:00:52] Pieter: Welkom bij Spaarvarken Verdriet, een podcast van Avansa Oost-Brabant en Fairfin vzw over [00:01:00] geld. Wat is dat eigenlijk, geld? Hoe financieren banken onrecht en geweld? En wat kan je als burger doen om deel te zijn van het alternatief?

Vandaag vragen we ons af wat banken doen met ons geld. Aan de hand van ervaringen in Palestina ontdekken we hoe wij simpelweg door te sparen of te beleggen bijdragen aan geweld tegen lokale gemeenschappen, tegen werknemers, tegen leefmilieu en hoe we bezetting en genocide in stand houden. We brengen geen droge theorie.

We brengen inzichten doorspekt met een flinke scheut ervaring van mensen uit onze regio. Jan en Bram, welkom!

[00:01:43] Bram: Dank u. Dank u wel.

[00:01:44] Pieter: Jullie bedankt ook om erbij te zijn. Jan, ik ga jou even voorstellen. Jij hebt een curriculum van hier tot in Tokio. Maar daar zit wel een rode draad in. Kan je dat even schetsen voor ons?

[00:01:56] Jan: Het is een grillig verloop van een loopbaan, [00:02:00] maar de, de rode draad is steeds geweest van activist tot werken voor een niet-gouvernementele organisatie. Dan werken in bij de overheid, vervolgens bij de Verenigde Naties en ten slotte bij een denktank. De rode draad daarin was een bekommernis om de vraag wat burgers, overheden en bedrijven beter kunnen doen om mensenrechten, vooral in andere landen, te bevorderen.

En de vaststelling was al snel dat bedrijven en overheden die de meeste macht eigenlijk hebben, het laten afweten als het gaat over het bevorderen van mensenrechten. Ja, en dat er dus een last komt te liggen bij burgers als ze zich verantwoordelijk voelen om daar iets aan te doen.

[00:02:47] Pieter: Oké, dat is heel interessant.

Bedrijven en overheden laten het gemakkelijk afweten wat dat betreft. Hoe voelde jij de drijfveer ontstaan om als activist daar dan een tegenbeweging op te zetten?

[00:02:57] Jan: Het begint kleintjes [00:03:00] met journaalbeelden en de luisteraar ziet het niet, maar ik ben op leeftijd. Dat wil zeggen: ik ben zeventig, ik ben gepensioneerd.

Mijn jonge jaren, dat was Vietnam, de oorlog in Vietnam en vervolgens in '76 voor het eerst werd ik geconfronteerd door beelden uit Soweto waar politieagenten vuurden op jongen, op scholieren, zwarte scholieren die zich verzetten tegen apartheid. En dat was natuurlijk een beetje vreemd, maar nog vreemder en dat is zelfs uniek in de wereld, was dat een jaar later, toen een zwarte activist, Steve Biko, vermoord werd door de Z-Zuid-Afrikaanse politie, dat toen Humo een lijstje uitbracht met 150 prominente Vlamingen.

Uh, dat waren dan cultuurdragers, zoals dat heet academici, politici, bedrijfsmensen die een oproep deden om objectieve informatie over de apartheid. En ze kwamen er ronduit voor [00:04:00] uit dat ze voorstanders waren van dat systeem van gescheiden ontwikkeling, zoals ze het zelf noemden. Dus eigenlijk een op raciale scheiding gebaseerd, uh, verdrukkend systeem.

Ja, en vervolgens, uh, geraak je daardoor gefascineerd en ga je zoeken, uh, hoe, waarom eigenlijk? En dan leer je de motivatie kennen. Maar je leert ook, uh, op welke wijze dat dat gebeurt. En vooral in de context van deze podcast is het misschien interessant om weten dat, uh, de toenmalige voorzitter van die pro-apartheidsclub een bankier was, meer bepaald een christelijke bankier, uh, André Vlerick.

[00:04:41] Pieter: Ja, ja, ja, ja,

[00:04:42] Jan: ja. Gekend van de Vlerick School of, uh, of Management of de Business School, uh, van André Vlerick. Dus, uhm, ja, dat, uhm, daar geraak je wel van opgevuurd. En, uh, dat is een bekommernis die me altijd is, uh, is bijgebleven of, uh, die ik, [00:05:00] uh, ja verder heb gecultiveerd. Eerst, eerst als activist en daarna ook bij de overheid en in internationale organisaties.

[00:05:07] Pieter: Ja, en nu, uh, zet je je dus in voor Palestina. Waarom Palestina?

[00:05:12] Jan: Omdat er duidelijk parallellen zijn. En het korte antwoord op die vraag waarom dan Palestina? Dat is, uh, één genocide. Daar begint het mee. Twee. Uh, etnische zuivering. Drie. Uhm, apartheid. Want ook in Israël is er, uh, een, een apartheidssysteem.

Vier. De betrokkenheid van-

[00:05:35] Pieter: Wat zijn zo de gelijkenissen tussen Zuid-Afrika en Palestina wat, wat dat betreft? Welke apartheid mechanismen komen er terug in Palestina?

[00:05:43] Jan: Rechteloosheid van burgers, statenloosheid van burgers. Uh, in, in Zuid-Afrika had je een systeem van thuislanden, onafhankelijke thuislanden die nergens ter wereld werden erkend.

In Palestina of in Israël heb je een bezet gedeelte, de Westelijke, [00:06:00] uh, Jordaanoever, dat ook nergens ter wereld wordt, uh, erkend, behalve dan in een paar rogue states als het dan, uh, heet, dat zwaar veroordeeld is, ook door de VN en op basis waarvan we eigenlijk hier ook zitten, namelijk een oproep van het Internationaal Gerechtshof om daar iets aan te doen.

En misschien is dat ook nog een parallel die interessant is voor luisteraars. 1948 was een kanteljaar vlak na de Tweede Wereldoorlog. Het was het jaar dat 51 lidstaten, zo weinig waren er toen, een verdrag hebben plechtig, hè, een verdrag hebben ondertekend ter bestrijding van genocide, waar die lidstaten zich, uh, engageerden om zich daarvoor in te spannen.

De strijd tegen, uh, genocide om het nooit meer, uh, opnieuw te moeten, uh, beleven. Dat is ook het jaar van de apartheid, namelijk op dat-- in dat jaar wonnen de nationalistische, won de nationalistische partij de verkiezingen in Zuid-Afrika op basis van een apartheidsprogramma. [00:07:00] En dat is ook het jaar van de Nakba, beter gekend als de grote overname, zeg maar verovering kan je het niet echt noemen, maar het verdrijven van 750.000 Palestijnen door Joden die omwille van onrecht uit het verleden uiteindelijk in Palestina zijn beland, maar daar een claim leggen op land die eigenlijk al bezet was door Palestijnen.

En daar zitten we nog mee met dat probleem alleen is het verergerd.

[00:07:33] Pieter: Ja, we zitten met die erfenis zitten we nog steeds. Met

[00:07:36] Jan: die erfenis zitten we nog.

[00:07:37] Pieter: Beetje cynisch dat dat allemaal samenkomt in datzelfde jaar dan.

[00:07:40] Jan: Ja, en nog een constante en continue factor is de westerse betrokkenheid. En daarin spelen banken een heel belangrijke rol.

Het verschil misschien nuttig om aangeven met Zuid-Afrika is dat na die moord op Steve Biko, waar ik het daarnet over had, heeft de Veiligheidsraad resolutie [00:08:00] en dat is een uniek moment alweer in de geschiedenis heeft besloten om Zuid-Afrika op militaire quarantaine te zetten. Dus wapens werden wapenverkopen aan Zuid-Afrika werd verboden.

We spreken van 1977. Dat wapenembargo is omzeild, onder andere door steun van de kredietbank en haar Luxemburgse dochter Crédit Bank Luxembourg Luxembourgeois of Crédit Bank Luxembourg Luxembourg. En het verschil met Israël is dan dat tegen Israël er geen wapenembargo is en dat daar ook dat dat eigenlijk de meest Frappante vorm van steun is, uh, die maakt dat het Israëlische regime kan doen wat het doet.

In tweede instantie, naar mijn inschatting, is, zijn dat dan de banken die een belangrijke bijdrage leveren.

[00:08:55] Pieter: Ja.

[00:08:56] Jan: Onder meer door die bedrijven te steunen die wapens produceren- Ja. En [00:09:00] leningen geven aan Israël.

[00:09:01] Pieter: We gaan er nu even onze tweede spreker bij halen. Bram Trachet. Jij bent, uh, coördinator bij FairFin en ik citeer even de website van FairFin: "FairFin streeft naar een wereld waarin mens en planeet vooropstaan.

Geld speelt daarin een grote rol." En welke rol is dat dan, Bram?

[00:09:20] Bram: Ja, ik denk banken. Het is een beetje al door Jan geïntroduceerd. Banken beheren heel veel geld. Ze maken heel veel beslissingen. Uh, ze geven kredieten. Niet, mensen kennen de bank vaak van de hypotheeklening die ze krijgen of het spaargeld dat ze daar zelf hebben.

Maar er is ook een andere kant waarbij de bank ook kredieten geven aan bedrijven. Bedrijven hebben die kredieten ook nodig om te kunnen, uh, om te kunnen bestaan, om te kunnen hun, hun dagelijkse werking financieren. En ze investeren ook zelf gigantische sommen, uh, in aandelen en obligaties van die bedrijven.

En op die manieren helpen ze die bedrijven dus, uh, te bestaan. En dus welke bedrijven dat dan kredieten en investeringen krijgen van die bank die, dat bepaalt dan wel voor een groot deel hoe dat onze maatschappij en [00:10:00] uiteindelijk ook onze planeet, uh, eruitzien. Dus het is voor ons heel belangrijk dat dat ten dienste staat van de maatschappij en dat die banken niet enkel focussen op: hoe kunnen we hier zoveel winst maken?

Maar dat ze ook die reflectie maken van: ja, wat zijn de neveneffecten van deze investeringen- Ja. En de schade die dat dan

[00:10:14] Pieter: veroorzaakt. En wat doen jullie daaraan?

[00:10:17] Bram: Dus wij doen, uh, drie dingen. We doen enerzijds onderzoek, hè, waarbij dat we mensen proberen te informeren van: wat gebeurt er met het geld van de bank waar jij bij zit?

Welke investeringen doet jouw bank? Welke kredieten verleent jouw bank? Uhm, zodat mensen ten eerste al weten wat er aan de hand is, want er is vaak een gebrek aan transparantie. Daarnaast doen we ook campagnes, uh, waarbij dat we die informatie gebruiken om mensen aan te zetten tot actie. Dat kan verschillende dingen betekenen.

Dat kan zijn: ja, ga praten met jouw bank. Dat kan zijn: veranderen van bank als je niet tevreden bent met dat gesprek. Maar dus we proberen een soort draagvlak te creëren, uh, voor verandering. En dan het derde is dat we eigenlijk, uh, dat draagvlak ook gaan gebruiken. Dus in dialoog te gaan dan met de banken zelf, maar ook met politici, met beleidsmakers om die aan te [00:11:00] zetten tot strengere wetgeving.

Uh, Jan heeft al deels aangehaald: dus wetgeving is belangrijk om-

[00:11:04] Pieter: Ja.

[00:11:04] Bram: Om de, om de g-, om de krijtlijnen uit te zetten. Maar ook met de banken zelf gaan we in dialoog om, om hen te proberen overtuigen om hun beleid, uh, beter te maken en bepaalde dingen uit te sluiten. Of net meer in bepaalde dingen te gaan investeren waarvan wij het be-, denken dat ze belangrijk zijn.

[00:11:17] Pieter: Ja, en ik denk dat veel mensen zich ervan bewust zijn dat, uhm, uh, hun spaargeld of eventueel het geld dat ze belegd hebben kan vloeien naar olie of naar wapenindustrie. Dat ze daar gevoelig voor zijn.

[00:11:30] Bram: Mhmm.

[00:11:31] Pieter: Maar misschien staan mensen er minder bij stil dat het ook kan gaan naar zoiets, uh Misschien nog iets mysterieuzer, zoals bezettingen in Palestina.

Maar daar werken jullie ook rond, hè?

[00:11:42] Bram: Ja, inderdaad. Dus wij zijn lid van de Don't Buy Into Occupation coalitie. Dat is een coalitie van meer dan-

[00:11:46] Pieter: Don't Buy Into Occupation.

[00:11:49] Bram: Ja.

[00:11:49] Pieter: Dus, uh, koop niet, koop niks van bezettingen.

[00:11:52] Bram: Ja, investeer niet mee in de bezetting of, of, uh, en dat is een coalitie van meer dan 25 NGO's.

Het is niet [00:12:00] alleen Belgisch. 11.11 zit er ook in, maar ook veel, uh, andere landen. Ook Palestijnse NGO's. Uh, waarbij we eigenlijk gaan onderzoeken welke Europese banken, uh, investeren in, uh, de bedrijven die nauw samenwerken met Israël om die bezetting mogelijk te maken. Moet u inbeelden zo, uh Uhm, bijvoorbeeld als je beslist a-als Israëlische staat dan van: ik wil, we gaan een bepaald d-dorp w-w-weg ba-- bulldozeren.

Dat, dat is, je kunt-- dat is één ding om dat te beslissen, maar je moet het ook nog uitvoeren. En om dat uit te voeren heb je bulldozers nodig. Dus heb je bedrijven nodig die dat willen aan u verkopen. Dus het is niet dat dat allemaal met staatsbedrijven gebeurt. Dus dat is, zijn commerciële bedrijven die iedereen kent, die contracten aangaan en dus die, zoals ik daarnet al zei, die ook geld nodig hebben van banken om te kunnen bestaan.

[00:12:45] Pieter: Oké, dus dat is een voorbeeldje. Een bedrijf dat bulldozers verkoopt aan, uh, het Israëlische leger

[00:12:52] Bram: of- Als je kijkt naar de foto's die in de krant zelfs staan van, van de vernietigingen die in Gaza gebeuren, dan zie je vaak dat dat met Caterpillar bulldozers

[00:12:59] Pieter: gebeurt. Ja, ja, [00:13:00]

[00:13:00] Bram: ja. En dat is dus Caterpillar is één van de, van de bedrijven op de, op onze lijst.

En dus wij gaan dan kijken welke banken of andere financiële instellingen investeren- Ja. Of geven kredieten aan Caterpillar. Ja. En, en, en zo is er een lijst van een honderdtal bedrijven, uhm.

[00:13:14] Pieter: Geef eens nog eens een paar voorbeelden van andere bedrijven.

[00:13:16] Bram: Wat- Er zijn eigenlijk tien categorieën van, van, van soorten bedrijven.

Dus de, de wapenbedrijven zitten er. Dat is één categorie die Jan al aanhaalde. Dus dat is, uhm, ja, dat zijn de, de, de meeste grote bekenden zitten daarin. Uh, Northrop Grumman zit daarin. Uhm, Boeing zit daar ook in. Dat is misschien voor veel mensen-- want die leveren dus ook de, de vliegtuigen die de bommen leveren.

Uhm, en dan de, ja, de bedrijven die de bommen zelf maken. Uhm, en dan heb je, ja, wat ik net zei, dus de vernietiging, de categorie zo, uhm, ja, bedrijven die meehelpen om, om, om, om de vernietiging van- Dat,

[00:13:49] Pieter: uh, in de categorie infrastructuur ligt.

[00:13:51] Bram: Ja, zoiets.

[00:13:53] Pieter: Waarbij vooral afgebroken wordt.

[00:13:55] Bram: Ja, inderdaad. En welke

[00:13:56] Pieter: categorieën zijn er nog?

[00:13:58] Bram: Er zijn er veel. Er zijn er tien in totaal, maar het [00:14:00] gaat ook bijvoorbeeld over grondstoffen, mineralen die onttrokken worden aan de Palestijnse gebieden op een illegale manier, uhm, uh.

[00:14:07] Jan: Misschien nog een leuke zijn de diensten die geleverd worden zoals, uhm, Booking.com-

[00:14:13] Pieter: Uhu.

[00:14:14] Jan: Uh, of Airbnb.

[00:14:15] Pieter: Airbnb heb ik ook gezien, ja.

Maar

[00:14:17] Jan: dan,

[00:14:17] Pieter: hoe werkt dat dan

[00:14:18] Jan: precies? Jawel, ja, dat is, uh, dat is net het, uh, het, het interessante. Die geven, die verlenen dus diensten aan kolonisten of aan soldaten die verblijven in bezette gebieden.

[00:14:29] Pieter: Uhu.

[00:14:29] Jan: Uhm, ja, dat moet dus ook gebeuren om die- Die dus in

[00:14:34] Pieter: een Airbnb-appartement kunnen

[00:14:35] Jan: verblijven. Die kunnen dan een, uh, een Airbnb-appartementje huren.

[00:14:38] Pieter: Ah ja.

[00:14:40] Jan: Dat, dat is allemaal, dat zijn allemaal bijdragen die het mogelijk maken dat zo'n bezetting, uh, dus, uh, ja, bestendig kan worden. Het is dus niet louter financieel. Het is niet louter bedrijven, uh, die diensten leveren of, maar het zijn ook, uh, ja, bedrijven die in de infrastructuur, uh, actief zijn. [00:15:00] Een weg die gelegd wordt kan een, uh, grens zijn vo-voor Palestijnen die daar niet, uh, ge-geen gebruik van mogen maken en die die ook niet mogen, uhm, ja, daarlangs gaan of erover gaan.

Dat is, dat is uitgesloten.

[00:15:15] Pieter: En Carrefour staat bijvoorbeeld ook op de lijst. Wa-wa-wat doen zij in het bezette gebied?

[00:15:19] Bram: Ja, supermarkten

[00:15:20] Pieter: openen. Supermarkten openen. Oké. Kunnen jullie dan eens even vertellen waar de luisteraar die lijsten kan vinden van de bedrijven die daar actief zijn en de banken die daarin investeren?

[00:15:30] Bram: Ja, Done By Occupation als coalitie publiceert elk jaar een rapport. Dat is in november, dus een nieuw rapport komt er over een paar maanden aan. Oké,

[00:15:38] Pieter: spannend.

[00:15:39] Bram: Ja. En, uhm, ja, in dat rapport staat altijd de volledige lijst van dat jaar. Uhm, de VN publiceert zelf ook altijd een lijst. Dat is één van de bronnen die we gebruiken.

Uhm, andere. Wij baseren ons ook op Who Profits. Dat is een Israëlische NGO die, die zelf ook lijsten maakt. JFC is een andere NGO die wij als bron gebruiken, [00:16:00] die ook lijsten opstelt van bedrijven.

[00:16:02] Pieter: Maar die lijst vinden ze op jullie website. De

[00:16:04] Bram: website

[00:16:04] Pieter: van Fairfin,

[00:16:05] Bram: hè? Fairfin staat het rapport. Ja. Uh, en er is ook een Done By On-in Tu-occupation.org website waar dat ook alles op staat.

[00:16:13] Jan: Ja, ja. Ja, ik dacht dat je zelf geen re-reclame voor jullie wilde maken, maar ik kan bevestigen: het is een heel stevig rapport. Uh, het is goed samengesteld. Uhm, het wordt ook algemeen beschouwd als heel auteri-autoritatief, hè. Als ik, autoritair is, is misschien, uh . Als een

[00:16:28] Pieter: autoriteit.

[00:16:29] Jan: Autoriteit is misschien niet het woord dat we op

[00:16:30] Bram: onszelf willen plakken.

[00:16:31] Jan: Nee,

[00:16:32] Pieter: nee. Nee, nee. In, uh, in het kader van, uh, uh, genocidedebat is dat, uh, niet zo fijn om te gebruiken. Maar een, het is een autoriteit.

[00:16:40] Jan: Het is een, uh, ja.

[00:16:41] Pieter: Een gezaghebbende bron.

[00:16:43] Jan: Ja. Ja.

[00:16:49] Pieter: Onlangs was ik in Cataluña. We reden in een bus richting Pyreneeën vanuit Barcelona en we zagen plots een heel vreemde berg opduiken die heel sterk [00:17:00] afstak tegen de rest van het landschap. Volledig kaal en bleek torende ze boven de groene heuvels uit. Een raar verschijnsel. Het antwoord hoorde ik pas later.

Het was geen geologisch verschijnsel, maar het was een berg gemaakt door de mens, volledig opgetrokken uit zout. Het was een stortplaats van afval afkomstig van een mijn waarin het bedrijf ICL of ICL de meststof kalium opgraaft of potash. In de documentaire film Sal a la Ferida Zout in de wonde beschuldigen experten en activisten ICL er van het drinkwater in de omgeving te vervuilen, werknemers te rekruteren die vooral schulden hebben zodat ze minder gemakkelijk gaan protesteren en grondstoffen te ontginnen die niet enkel dienen voor bemesting, maar ook voor chemische oorlogvoering in Gaza en Libanon.

[00:17:56] Fragment uit Sal a la Ferida: Human rights groups have accused Israeli forces of using the [00:18:00] chemical white phosphorus in Gaza and Lebanon. Amnesty International says it's verified videos showing white phosphorus artillery shells being fired by the Israeli army into civilian areas in Gaza. Its use in densely populated areas is considered a war crime.

[00:18:23] Bram: Uhm ja, het is, het is uh, het zijn denk ik twee dingen denk ik. Het is indrukwekkend om te zien wat er allemaal gebeurt. Allee ik, ik, bij ze-ICL staat ook. Ik ben, ben het gaan opzoeken op voorhand omdat je had gezegd dat we het over dat bedrijf gingen hebben. En uhm ja, ik denk dat we voorzichtig moeten zijn met, met, met de dingen die soms beweerd worden.

Er wordt gesproken in die documentaire ook over uh witte fosfor als chemische, je hebt het daarnet gezegd chemische oorlogsvoering. Ik ben gaan kijken en we, we hadden het net over Done By An Occupation. Daar staat ICL ook in. Uhm, [00:19:00] maar omdat ze met een dochterbedrijf, uh Dead Sea Works, uh grondstoffen uit de Dode Zee halen die eigenlijk op Palestijns grondgebied liggen en die- Ja.

Uhm aan Israël verkopen dus uh. Maar dus het witte fosfor verhaal wordt niet gebruikt uhm in het Done By An Occupation-rapport als een reden om ICL daarin op te nemen. Wat dat waarschijnlijk betekent dat het bewijsmateriaal niet hard genoeg is. Ja. Uhm, want allez, uh ik denk dat, dat, dat we daar goed moeten mee oppassen.

Er, er gebeurt heel veel uhm en er is heel, het is soms heel moeilijk om, om, om echt een harde link te bewijzen. Dus al-om het echt in het, om in ons rapport opgenomen te worden zou je moeten bewijzen: ze maken witte fosfor. Die witte fosfor is exact de witte fosfor die wordt gebruikt in Israël of in Libanon, uh of in de Palestijnse gebieden tijdens de oorlogsvoering.

Uhm en het is, ja, het is vaak wat dat, ik denk waar er bewijs voor is, is dat er, dat, dat Israël witte fosfor gebruikt en dat Israël ooit [00:20:00] witte fosfor heeft g-verkocht aan Amerika, maar dat het dan één-op-één diezelfde witte fosfor is, dat is, dat is ook moeilijk te bewijzen, hè. Maar dus- In

[00:20:07] Pieter: de documentaire claimt een Palestijnse activist dat het Isra-- het Amerikaanse leger witte fos-, die witte fosfor heeft doorverkocht aan het Israëlische.

[00:20:14] Bram: En denk dat,

[00:20:15] Pieter: dat, dat zou goed kunnen. Dat zou goed kunnen, maar het is niet zeker. Het zou goed

[00:20:17] Bram: kunnen, maar ik, w-ik denk dat is niet zeker en dan moeten we daar heel voorzichtig mee zijn. Want ik, we, we kunnen ook maar, a-we worden ook aangesproken op de dingen die we beweren. Maar in het algemeen is het natuurlijk, uh ja, is natuurlijk wel vraag roepend als je ziet- Ja.

Wat er allemaal kan.

[00:20:31] Pieter: Ja, het zij, het lijkt wel uhm uitvoerig bewezen dat het uh mijnbedrijf in Catalonië drinkwater vervuilt en dat ze in Palestina uh de Dode Zee-

[00:20:43] Bram: Uhu.

[00:20:43] Pieter: Uhm gebruiken voor uh extractie en dat daar de, het, het waterpeil elk jaar zakt daardoor. Jan, jij wil iets zeggen.

[00:20:52] Jan: Twee punten die ik daar interessant aan vind aan de opmerking van Bram.

Ik vind het overigens een heel interessante passage die hele, uh, die je [00:21:00] presenteert, uhm omwille van de redenen die je al gezegd hebt. Uh maar wat dan? Wat, wat ik interessant vind aan de reactie van Bram Is één: de voorzichtigheid. Uhm, en twee, dat zegt hij niet, maar dat zeg ik. Wellicht is dat ook ingegeven door de aard van de Israëlische, de sterkte van de Israëlische lobby die overal spijkers op laag water zoekt, iedereen beschuldigt van antisemitisme, die ook maar een vinger wijst in de richting van het Midden-Oosten en in de verkeerde richting in hun ogen.

En men maakt dan dikwijls ook het, uh, misbruik van wat ik noem het holocaustkrediet, waarbij je al snel, uh, beschuldigd wordt, dus van dat antisemitisme en een gebrek aan realiteitszin. Dat wil niet zeggen dat, uh, dat het niet waar is. Dat wil gewoon zeggen: we moeten zeer voorzichtig zijn. Die lijst van 104 bedrijven die je terugvindt in [00:22:00] dat rapport, dat zijn dus allemaal bedrijven die zeer zwaar gecontroleerd zijn.

En die uitspraken zijn ook, uh, bijzonder goed, uh, onderbouwd. Uhm, dus dat vind ik daar wel, uh, boeiend aan. Mijn eigen ervaring is dat, uh, op een bepaald ogenblik we weet hadden, en dan spreek ik terug van de case, uh, van apartheid en Zuid-Afrika, dat banken betrokken waren bij leningen aan onafhankelijke thuislanden.

Eigenlijk even erg als, zeg maar, uh, steun aan de settler community of de bezetter, uh, gemeenschap, de gemeenschap van de kolonisten in Israël. We wisten ook van leningen die ze gaven aan, uh, Zuid-Afrikaanse overheidsbedrijven, maar we hadden-- we konden niet aantonen dat Kredietbank betrokken was bij leningen aan het apartheidsleger, of tenminste aan de aankopen die het leger deed.

Illegaal, hè, want er was dus dat, uh, verplichte wapenembargo van de Veiligheidsraad konden we simpelweg [00:23:00] niet bewijzen. Achteraf is gebleken dat de Kredietbank en haar dochter betrokken was bij 70%, financieel betrokken bij 70% van alle illegale aankopen van wapens. En dat is nooit-

[00:23:15] Pieter: Door het leger van Zuid-Afrika.

[00:23:16] Jan: Door het Zuid-Afrikaans leger of door het bedrijf, het parastataal, het overheidsbedrijf dat daarvoor was opgericht, is nooit geweten, is ook nooit. Ik heb een paar keer een poging gedaan om een vrije tribune in De Standaard erover te plaatsen. Is nooit ge-gepubliceerd. Dus de ernst van die misdaden wordt soms ook, uh, o-niet onderkend om de heel eenvoudige reden dat het ook niet echt na de feiten wordt rechtgezet.

[00:23:41] Pieter: En w-wat heeft daar dan mee te maken? Hoe komt dat dan? Uh, uh, zijn daar dan toch te grote belangen mee gemoeid voor onze eigen economie?

[00:23:51] Jan: Goede vraag, maar ik ben het antwoord nog steeds schuldig. Ondertussen is De Standaard en— vroeger was het bijzonder moeilijk om in De Standaard [00:24:00] anti-apartheidsverhalen kwijt te kunnen.

Uhm, en dat was eigenlijk, eigenlijk gold dat voor, uh, de o-, voor de overheidsradio, de overheids-tv. De journalisten die dat, uh, brachten, die waren schaars. Ze waren er, maar waren ook altijd, uh, onder druk van de leiding die vond dat, uh, ja die zeker een censuurdruk uitoefende. Nu is dat niet meer het geval.

En dit verhaal dat, uh, over de Kredietbank, dat kan je misschien lezen in één, uh, nummer van de Knack of in Apache, zeg maar de onderzoeks, uh, journalistiek. Maar verder is dat dus, uh, niet gekend. De Zuid-Afrikaanse niet-gouvernementele organisatie of onderzoeksorganisatie Open Secrets, uh, heeft het aangekaart bij de OESO, zeg maar de waakhond van, hè, de rijke landen, uh, die ook toeziet op goede praktijken inzake investeringen en dergelijke.

Ook zij hebben het niet, uh, aangekaart. En daar, als je dan gaat kijken naar de reden daarvoor is dan dat de Belgische [00:25:00] vertegenwoordiging in de OESO die verantwoordelijk is voor dit dossier, uh, eigenlijk ook zoete broodjes bakt met, uh, Kredietbank of andere banken.

[00:25:09] Bram: Ja, ja, ja. Maar je hebt ook, ik denk dat er ook, wat dat er ook gewoon speelt is dat er zijn richtlijnen.

De OESO heeft richtlijnen en er zijn ook VN-richtlijnen voor, uh, hoe dat ge u moet gedragen als bank en wat ge wel en niet moogt doen. Maar dat is, en die veel banken, bel-, bijna alle Belgische banken hebben die richtlijnen ook ondertekend en daar staan ook luiken in over mensenrechten schenden. Uhm, maar ja, dat wordt niet afgedwongen.

Daar zit geen politie op die dat dan gaat controleren. Dus dat blijft een beetje vrijwillige engagement. En dan is het vaak discussie over wa-wat, wat, ja, zij interpreteren dat dan misschien wat anders. En, uh,

[00:25:43] Pieter: ja, dus. Maar de vraag is dan vaak: is dat ideologisch? Zijn dat ideologische keuzes? Zijn dat electorale keuzes?

Of heeft het toch te maken met, uh, grote financiële en economische belangen en dus met druk van lobbygroepen?

[00:25:58] Bram: Ik denk er zal van alles. [00:26:00] Ik denk dat de, de grote drijfveer bij v-bij veel bedrijven is de grote drijfveer gewoon, ja, winst maken. En waarom zouden we in onze eigen vel, vel snijden als... En daarvoor heb je dus wetgeving nodig om, om, om dat kader af te bakenen van wat mag er wel

En

[00:26:14] Pieter: als de overheid, uh, schoorvoetend dergelijke wetgeving maakt, heeft dat ook te maken met de lobbykracht die, die bedrijven weten op tafel te leggen?

[00:26:23] Bram: Ja, dat is, uh, heeft er zeker mee te maken, ja. Maar ook soms omdat er te weinig... Ik denk ook wel als er debat ontstaat in de maatschappij dat dat ook wel druk kan zetten.

[00:26:32] Pieter: Ja, ja.

[00:26:33] Bram: Maar het is altijd, je hebt altijd de twee nodig.

[00:26:35] Pieter: Ja, jawel. Jan heeft daar natuurlijk heel wat ervaring mee, met het lobbywerk vanuit de maatschappij om druk te zetten op bedrijven en re-regimes die wat onkuise praktijken, onwelriekende praktijken uitvoeren. Kan je daar wat over vertellen? Wat, wat heeft al gewerkt in jouw carrière van actievormen?

[00:26:57] Jan: Ik denk dat er twee aspecten waarop je [00:27:00] moet inzetten als burger, als overheid en als bedrijf. Dat is zorgen dat er geen steun gaat naar repressieve regimes. En twee sancties. Dat laatste is bijzonder moeilijk voor bedrijven. Die zullen geen sancties uitvaardigen. Dat is echt een, een taak voor overheid.

Als overheden het niet doen, zijn burgers die stem moeten laten horen. Boycot. Daar polsen we dan. Ik bedoel, dat is eigenlijk de zoektocht wat werkt en wat niet. Zeer contextgevoelig allemaal. In het geval van Zuid-Afrika is er een, is er een wisselwerking tussen het verzet in Zuid-Afrika en dan de oppositie in de buitenwereld die geleidelijk aan toeneemt.

Het is heel. Het gaat over een periode van dertig jaar, dus dat is zeer langzaam.

[00:27:45] Pieter: Maar kan u wel zeggen dat het uiteindelijk, uh, dat het regime door die acties, door die boycots, uh, ge-ge-gevallen is?

[00:27:54] Jan: In de eerste plaats door de Zuid-Afrikanen zelf. En sancties hebben [00:28:00] geholpen. En sancties kunnen helpen door een regime te verzwakken.

Het wordt allemaal kostelijker. Het onderhouden van een repressieapparaat, het hoog houden van de moraal als je niet langer op sportvelden mag aantreden of probleemloos, uh, als dirigent ergens, uh, mag staan, uh, zwaaien met een stokje. Als het allemaal problematischer wordt, dan krijg je een druk. Een emotionele ideologische druk bij burgers.

Langzaamaan gaan mensen zich ook afvragen: is het allemaal wel de moeite? Niet iedereen. Je diehards, je, je, ja, mensen die zich blijven vasthouden.

[00:28:35] Pieter: Ideologische hardliners, die blijven erin geloven.

[00:28:38] Jan: En die zijn er blijven in geloven tot op het bittere einde. Hebben zelfs heel gekke dingen gedaan nog op dat bittere einde in Zuid-Afrika in de jaren '93,'94.

Uhm, maar anderzijds heb je mensen die, ook bedrijfsmensen die doorhebben van: dit loopt slecht af.

[00:28:55] Pieter: Ja.

[00:28:55] Jan: Dat zie je nu ook. Die het

[00:28:57] Pieter: ook in hun portemonnee voelen.

[00:28:58] Jan: Die het voelen in hun [00:29:00] portemonnee of schrik hebben dat ze het later zullen voelen.

[00:29:02] Pieter: Zullen voelen.

[00:29:03] Jan: Uhm, en niet alleen in hun portemonnee. Er zijn ook zaken aangespannen.

Op een bepaald moment is er ook een waarheidscommissie in Zuid-Afrika opgericht waar bedrijfsmensen, politici en burgers, journalisten ook werden geconvoceerd om uitleg te geven over hun, uh, apartheidsverleden. Nu, wat heeft gewerkt was de vraag. En dat verschilt dan weer. In Vlaanderen hebben we op een bepaald ogenblik Een heel brede coalitie opgezet rond twee actiepunten.

Het eerste actiepunt was financiële sancties, omdat dat heel, uhm, ja, wezenlijk was voor het regime. Een tweede-

[00:29:41] Pieter: Wa-wa-wat bijvoorbeeld? Een financiële sanctie. Wat kan dat zijn?

[00:29:46] Jan: Een verbod op, uh, leningen aan, uh, apartheid Zuid-Afrika.

[00:29:50] Pieter: Ja, ja. Mhm.

[00:29:51] Jan: Dus dat was voor, uh, de banken. Een ander onderdeel was desinvesteringen.

In de Verenigde Staten bijvoorbeeld is in die periode '94, [00:30:00] uh, sorry, in '84-'85 een wat, wat daar heet een Comprehensive Anti Apartheid Act, uh, gestemd onder Reagan. Wil dus zeggen dat een grote meerderheid van congresleden voor sancties, uh, stemde. En, uh, een van die sancties was onder meer desinvesteringen.

Europa heeft dat ook gedaan, heeft ook sancties uitgevaardigd, maar dat waren slappe sancties die veel, veel te laat kwamen. Dus vandaar onze campagne tegen de banken.

[00:30:30] Pieter: Ja.

[00:30:30] Jan: Een tweede sanctiemodel was dan meer gericht op-

[00:30:33] Pieter: En heeft die veel succes gekend, die campagne tegen de banken?

[00:30:38] Jan: Moeilijk te zeggen. Uhm, we hebben alleszins veel irritatie veroorzaakt

Bestond ook uit verschillende onderdeeltjes. Was praten met de bankiers, met een, een paar topmensen, proffen, uhm, mensen uit de religieuze wereld, uit de niet-gouvernementele wereld. Praatte dus met die bankiers. En dan hadden we een, een christelijke [00:31:00] werkgroep Zuid-Afrika onder meer, waar vooral congregaties, uh, met onze steun dan aandelen kochten en aandeelhoudersvergaderingen verstoorden met lastige vragen.

Bijvoorbeeld aan, uh, André Vlerick, toen directeur van, uh, de Kredietbank, CEO van de Kredietbank. Met die ene vraag: "Meneer, waarom steunt uw bank apartheid?"

[00:31:23] Pieter: Oké, ja, ja, ja, dat is interessant. En, en gebeuren er zo gelijkaardige dingen nu voor Palestina?

[00:31:30] Jan: Dat denk ik niet Toch niet in dat model van Zien we twee heren nadenkend kijken naar

[00:31:39] Pieter: elkaar

[00:31:39] Jan: aandeelhoudersvergaderingen

[00:31:41] Bram: De aandeelhoudersvergaderingen Ik weet dat er vragen gesteld zijn op de aandeelhoudersvergadering van Microsoft vorig jaar.

Uh, uhm, maar ik ken de details zelf niet.

[00:31:53] Jan: Nee, ja.

[00:31:53] Bram: Maar het gebeurt wel, maar niet structureel.

[00:31:55] Jan: Het, het gebeurt volgens mij door grotere rekeninghouders, [00:32:00] pensioenkassen, uhm, bijvoorbeeld van, uh, ik zeg maar wat overheidspersoneel. Uh, in Noorwegen is daardoor, uh, één van de grootste, uh, investeringsmaatschappijen, uhm, heeft, heeft daardoor een, een ethische code, uh, geaccepteerd die, uh, een aantal bedrijven die betrokken zijn bij de bezetting uitsluit.

Uhm, dus dat is er en dat is een goede zaak. Het hoeven niet altijd burgers te zijn. Grote rekeninghouders, uh, kunnen ook een, uh, een, een belangrijke rol spelen.

[00:32:30] Bram: Ja, en vandaag de dag zijn dat ook de enigen die dat er nog geluisterd wordt, denk ik. Op zo'n aandeelhoudersvergadering. Ik bedoel die bedragen zijn zo gigantisch dat die-- het zijn, het zijn de grote spelers die echt, die echt invloed hebben daar die genoeg percentage aandeelen hebben.

Misschien,

[00:32:42] Pieter: misschien nu even concreet naar de Belgische banken. Uhm, kopen onze Belgische banken into occupation brand? Investeren zij in de bezette gebieden in Palestina?

[00:32:53] Bram: Ja, zeker, zeker. Uh, ik denk, uhm, wij, wij, wij focussen op ba-banken die in België actief zijn, want bijvoorbeeld BNP [00:33:00] Paribas is een eigenlijk een Franse bank.

Maar bon, uhm, veel Belgische mensen hebben spaargeld bij BNP Paribas en, en zij staan, uh, in de ranglijst. Dus er staan meer dan 1.000 financiële instellingen, dus dat zijn pensioenfondsen, verzekeraars, maar dus ook banken. Ze staan daar als het gaat over kredieten, dus leningen, uh, aan die bedrijven staan ze op de eerste plaats van de meer dan 1.115 die vorig jaar in het rapport stonden.

Dus dat is, dat gaat echt over heel grote bedragen. Uhm, uh, dus KBC staat er ook in, uhm, Argenta stond er vorig jaar ook in. Belfius staat er, uh, ook in. Uhm, dus eigenlijk ING staat er ook in. Uhm, de Groep Petercam en Delen Bank.

[00:33:40] Pieter: Ja, en mensen kunnen dan overstappen naar een meer ethische bank. Ze ve-kunnen dat kiezen via de, de Bankenwijzer als ze dat willen.

Maar een andere mogelijkheid is dat ze hun eigen grootbank bevragen daarover. En daar bieden jullie ook iets voor aan.

[00:33:55] Bram: Ja, uhm, ja, dat zijn, uh, ge kunt-- ik denk ook niet dat wij als [00:34:00] eerste stap altijd, uh, mensen aanmoedigen om, om direct van bank te veranderen. Wat belangrijk is: uhm, d'r gaat veel meer impact zijn als de grootbanken hun beleid veranderen dan als iedereen zomaar, uh, van bank verandert.

Uhm, de Bankwijzer die je aanhaalt is een, dat is een tweejaarlijks onderzoek dat wij publiceren waarin dat we de banken rangschikken op ethische thema's. Uhm, mensenrechten is daar één van de thema's, uh, maar dat gaat ook over klimaat, biodiversiteit, uh, uh, wapens. Uhm, en, maar dat gaat echt over het beleid, hè.

Dus, uhm, en, dus daar kan je inderdaad op onze website gaan kijken van: welke bank scoort qua beleid het best? En als ge het niet akkoord bent-

[00:34:37] Pieter: Ja.

[00:34:37] Bram: Met je, met het belang, beleid van je eigen bank kan je veranderen. Uhm. Maar je kunt ook, uh, zoals dat je zegt, uh, een brief schrijven of in gesprek gaan. Als je niet ge-comfortabel genoeg voelt om in gesprek te gaan met je bank, kun je een klachtenbrief schrijven.

Dat kan ook vanop onze website en op die manier zet je ook druk. Bijvoorbeeld vorig jaar-

[00:34:55] Pieter: Een klachtenbrief naar je bank kan via jullie website.

[00:34:57] Bram: Ja, dus je kunt op onze website op [00:35:00] klachtenbrieven doorklikken en dan kan je zeggen over welk onderwerp dat je een klachtenbrief wilt sturen. Uhm, en dan staat, uh, helpen wij, uh, helpt Fairfin om die op de juiste manier te verwoorden en dan kan je die versturen.

Uhm, vorig jaar na, na het Don't Buy into Occupation-rapport waren heel veel, uh, klanten van Argenta, uhm, een beetje geshockeerd. Veel mensen hebben ook voor Argenta gekozen omdat dat een duurzame bank is en zich ook zo profileert. En maar dus uit het onderzoek bleek dat Argenta, uh, voor, uhm, 30 miljoen was het denk ik, in Palantir had geïnvesteerd, in aandelen van Palantir, wat een heel schadelijk techbedrijf is die ook structureel heel nauw samenwerken met zowel de Trump-regering als de, uh, 't-t-de bezetting in Israël.

En dan zijn er honderden klachtenbrieven vanop onze website gestuurd naar Argenta. Uhm, en Argenta heeft in maart dit jaar aangekondigd dat ze uit Palantir gaan stappen. Ge kunt natuurlijk nooit heel evengoed bewijzen dat dat een causaal effect is.

[00:35:58] Pieter: Maar jullie hebben er wellicht een steentje toe [00:36:00] bijgedragen.

[00:36:00] Bram: Ik hoop het.

[00:36:00] Pieter: Ja.

[00:36:01] Bram: Dat toont ook wel dat het werkt als ge, als ge met genoeg zijt. En natuurlijk één klachtenbrief van één iemand gaat, uh, da's altijd, uh, 't is altijd hetzelfde. Ge moet met genoeg zijn, die mensen die hetzelfde zeggen en dan, dan komt die boodschap

[00:36:13] Pieter: wel aan. Ja, hebben jullie daar zicht op hoe vaak jullie klachten, uh, brief-systeempje gebruikt wordt?

[00:36:19] Bram: Ja, tuurlijk. Ja, we, voor-vorig jaar zijn er, uhm, iets meer dan 2000 verstuurd denk ik in, in totaal. Uhm, dus, allee, en dus dan, uh, ja, dan komt ge wel, allee.

[00:36:34] Pieter: Dat

[00:36:34] Bram: kan altijd. Het kan altijd beter natuurlijk. Het is ook misschien een oproep. Allee, ge moet niet, want het is ook vaak voor mensen een grote drempel, allee, om te zeggen van: we gaan van bank veranderen.

We staan ook met een hypotheek vast. Ja, inderdaad. Met handen en

[00:36:46] Pieter: benen gebonden. Handen en voeten

[00:36:48] Bram: gebonden. Soms minder veel. Banken hebben graag dat iedereen dat denkt. Het is soms niet zo, niet zo, die link is niet zo sterk als dat mensen soms denken. En vaak verloopt die link, die band met uw hypotheek ook na een paar [00:37:00] jaar.

Maar, maar het is wel een grote stap nog altijd. Dus ge kunt ook gewoon in gesprek gaan. Ge kunt klachtenbrief sturen. Ge kunt voor Fairfin en vrijwilligerswerk komen doen. Ge kunt heel veel- Als ge u geroepen voelt. Ja, het is dat. Ge kunt onze sociale media delen. Het hoeft niet altijd, uh, die grote stap te zijn, maar ik denk dat het wel belangrijk is dat er debat is en dat mensen erover praten met elkaar.

Want dat gebeurt veel te weinig. Er, er is veel te weinig besef van: ja, dat Al dat spaargeld dat we bij de bank parkeren, uhm, dat laat die bank ook, dat geeft die bank, hm, de mogelijkheid om, om, om heel veel extra geld nog eens in de economie te pompen. En dus, uh, je hebt wel.

[00:37:37] Pieter: Ja, en maakt dat eigenlijk verschil tussen, uh, uh, uh, beleggingen of sparen?

Ook degene die, uhm, maar een paar honderden euro's op een spaarrekening heeft staan. Is dat even schadelijk als een dure belegging?

[00:37:50] Bram: Het is gewoon een ander mechanisme, hè. Ik denk, uh-

[00:37:52] Pieter: Maar vloeit daar, vloeit er ook spaargeld naar, uh, de bezette gebieden?

[00:37:56] Bram: Ja, d-da's allemaal, da's niet zo, het is niet zo als gij zegt: ik heb € [00:38:00] 10.000 op mijn spaarrekening dat de bank dan zegt: oké, we gaan € 2 in Palantir en € 5.

Dat is niet één-op-één. Dat is gewoon, uh, er is een groter-- een bank bekijkt dat als geheel. En hoe meer spaargeld dat ze hebben, hoe meer buffer dat ze hebben, hoe meer leningen dat zij kunnen verstrekken en dus ook hoe, hoe- Ja. Dus uw geld maakt het mogelijk dat zij die dingen kunnen doen. Ja, ook

[00:38:17] Pieter: het, ook het

[00:38:18] Bram: beetje

[00:38:18] Pieter: spaargeld dat je hebt maakt

[00:38:19] Bram: het mogelijk.

Ja, ja, natuurlijk. Maar natuurlijk, hoe meer, het is wel proportioneel, maar, maar het is niet per se uw geld dat één-op-één naar dat bedrijf gaat. Maar dat, het is gewoon ge maakt het mee mogelijk en dus kunt ge er ook mee druk op uitoefenen. Dat is trouwens hetzelfde, dat is misschien nog iets om belangrijk is om te benadrukken.

Dat is ook zo voor de bedrijven, uhm, die die banken dan financieren. Uhm, het is niet, en, het is niet zo dat al het geld dat, dat, dat van de bank naar dat bedrijf gaat, dat dat in allemaal naar Gaza gaat. Maar voor ons is het belangrijk dat ge gewoon al als bank een, een, een grens hanteert van zolang dat jij als bedrijf mee Israël ondersteunt in die genocide, krijgt ge van ons geen geld.

Ook al gaat maar 10% of [00:39:00] 5% of zelfs 1% van ons geld dan effectief naar die genocide en wordt de rest, want Caterpillar maakt ook gewoon bulldozers die hier op de werf in Leuven gebruikt worden, hè. Alleen dat is niet al dat geld. Maar daar gaat het niet over. Het gaat erover dat ge als bank een duidelijke grens stelt van: zolang dat jullie dat doen.

En als ze dat zouden doen, dan zouden die bedrijven daar ook veel rapper mee stoppen. Want de winst die zij maken in, in Israël is niet te vergelijken met, met, met het verlies dat ze lijden als ze geen leningen meer krijgen. Dus de banken hebben daar macht en wij willen die hen aansporen om die macht te gebruiken.

[00:39:29] Pieter: Ja. Jan, wat kan jij als oproep aan de luisteraar, uh, delen met ons?

[00:39:36] Jan: Wel, ik heb een brief geschreven naar BNP Paribas.

[00:39:39] Pieter: Je hebt een brief geschreven?

[00:39:40] Jan: Juist. Een heel gemotiveerde brief met veel verwijzingen naar, uh, uitspraken van de VN en van de OESO en uiteraard gebruikmakend van de rapporten, uh, waar Bram het over had.

Ik krijg een beleefd briefje terug van: we willen met jou ook wel eens praten. Heb ik gedaan. O, ja. Ja, ja, ja. Uhm, dat is dan de, de [00:40:00] directrice, uh, communicatie. Maar kijk eens aan. Of public relations. Uhm, en daar had ik nog een extraatje. Dat was dat BNP Paribas niet enkel betrokken is via leningen aan bedrijven, uh, of aandelen die ze heeft in bedrijven, maar ook nog eens obligatieleningen heeft onderschreven van Israël die expliciet in de markt gezet werden als oorlogsobligaties.

Ja, en dat was even een ongemakkelijk moment, want het was dus allemaal erger, uh, dan gedacht.

[00:40:33] Bram: Maar dat heeft zij jou toch niet verteld?

[00:40:34] Jan: Nee, daar hebben we dankzij- Heb jij op

[00:40:36] Bram: dat moment op tafel liggen. Dat is een onderzoek van BACS, onder andere een Nederlandse NGO die dat naar boven hebben gebracht. Ja.

[00:40:41] Jan: Dus er is heel goed onderzoek al ge-verricht waar op basis waarvan, uh, dus dergelijke gesprekken kunnen gevoerd worden. Nu, mijn veronderstelling was En dat is een vriend en ik die hebben dat, uh, uitgeprobeerd. Mijn veronderstelling was dat, uh, mensen op basis van het woord genocide, op basis van, uh, het feit dat het om [00:41:00] zo'n zwaarwichtige zaken gaat als genocide in Gaza, etnische zuivering, uh, en apartheid in, uh, de bezette gebieden.

Dat mensen automatisch die moeilijke stap waar Bram het over heeft, namelijk het opzeggen van een rekening, dat men wel bereid zou zijn om dat te doen. Bovendien is het nu makkelijker om van bank over te stappen dan pakweg twintig jaar geleden. Dat is, uh, banken worden eigenlijk verplicht om die overstap te vergemakkelijken.

Uh, en we hebben 200 mensen aangeschreven en van die 200 waren er, laat zeggen een kleine tien die ook die beslissing hebben genomen.

[00:41:37] Pieter: 200 burgers heb je

[00:41:38] Jan: aangeschreven. Burgers hebben we aangeschreven, uhm, gemotiveerd, uhm, ook met, uh, met de nodige ondersteuning, uh, maar slechts tien mensen die eigenlijk die stap zetten.

Dus wat Bram zegt klopt wel. Het is, het is niet zo makkelijk. Wat niet wil zeggen dat, uhm, ja, dat het nuttig blijft om [00:42:00] Protest aan te tekenen, onder meer via, uh, dergelijk, uh, schrijven. Maar we zijn nu op zoek naar andere actievormen. Uh, bijvoorbeeld jongeren aanzetten om vooraleer ze een bank kiezen, uh, heel goed na te gaan welke bank proper is.

Om het even, uh, heel simpel, uh, te zeggen. En ja, dan kan je zeggen van: ja, maar banken weten dan toch niet dat, uh, ze heel wat jonge klanten, uh, mislopen. Dus daar moeten we nog iets, uh, op verzinnen. Maar dat is een kwestie van, uhm, ja, communicatiestrategie die je dan daaraan aankoppelt. Uh, maar stel dat de Pommelien Thijs van deze wereld niet enkel met een VDK t-shirt rondlopen, maar ook simpelweg die boodschap meegeven van: jullie hebben macht over jullie geld.

Dat kan je dus veel ethischer besteden. Kies een bank en het is vrij simpel. Je hebt er een paar die, die rechtlijnig zijn Argenta, uh, VDK. Misschien zijn [00:43:00] er nog een paar. Uh, dat is heel doorslaggevend voor banken. En dan geef ik het voorbeeld van Barclays in Zuid-Afrika. Sorry, ik neem jullie nog eens mee, zowel naar het Verenigd Koninkrijk als naar Zuid-Afrika.

Barclays in, uh, in het Verenigd Koninkrijk, uh, hadden zware, zijn, zijn heel nauw betrokken bij de apartheidseconomie in Zuid-Afrika. We spreken opnieuw van de jaren 80. Studenten op de universiteiten beginnen met een boycotactie. Geen enkel van de kantoren op de universiteiten van Barclays, uhm, kon daar ongestoord, uh, mensen werven, klanten werven.

Studenten massaal, uh, ofwel als ze al bij de bank waren aangesloten, hebben hun bankrekening stopgezet of voerden actie ter voorkoming, voorkoming dat studenten zich zouden aansluiten bij Barclays. En die zijn overstag gegaan. Die hebben hun, uh, investeringen teruggetrokken, uh, uit Zuid-Afrikaanse, uh, banken.

Dat is een voorbeeld van een geslaagde, uh, [00:44:00] actie. In Vlaanderen, laten we zeggen, hebben we, uh, wat deining kunnen, uh, maken. Maar, uh, banken overtuigen om het juiste te doen in die, uh, zaak van de apartheid in Zuid-Afrika, dat kan ik, uh, helaas niet, uh, bevestigen.

[00:44:15] Pieter: Oké, we hebben heel wat geleerd over de macht en de rol van banken die, uh, ze al decennia lang spelen in het onderhouden van, uh, kwalijke regimes en praktijken over de hele wereld, maar ook over de macht van de burger die, als hij zich, zij zich organiseren, uh, soms toch wel resultaten boeken via boycots of, uh, uh, campagnes.

Hebben jullie nog plannen? Bram, ik hoorde jou iets zeggen over, uhm, een werking rond de financiën van de gemeentebesturen.

[00:44:50] Bram: Ja, we hebben veel plannen, maar dat is een van de projecten die we dit jaar rond gaan werken.

[00:44:54] Pieter: Want gemeentes, die beheren natuurlijk ook een heel grote pot geld en kunnen dat ook op meer of minder [00:45:00] ethische manier gaan

[00:45:00] Bram: besteden en beleggen.

Een soort voorbeeldfunctie naar hun inw-inwoners toe.

[00:45:05] Pieter: Ja.

[00:45:06] Bram: Uh, dus ja, dat is iets waar dat we dit jaar op willen werken. Er komt ook een nieuw Don't Buy into Occupation-rapport uit. Uhm, zoals Delian al zegt: er komt een campagne ook specifiek voor jongeren. Want, allee, uhm, beetje wat hij al aanhaalde: banken zijn zich daar ook van bewust, dat ze, hoe, hoe jonger dat ge mensen binnenlokt, mensen, omdat net mensen niet zo makkelijk van bank veranderen, dan, dan hebt ge ze ook later als ze wel geld hebben, zitten ze dan ook nog altijd bij uw bank.

Het is een beetje daarop dat we willen, uh, ook inspelen van: denk na bij uw keuze, uh, als ge uw bank kiest.

[00:45:36] Pieter: Ja, ja,

[00:45:37] Bram: ja. Uhm, voilà dus,

[00:45:39] Pieter: uh. Maar ook als je, uh, werkt op een gemeente, als je werkt bij een kleine organisatie, een klein bedrijf, kan je die vragen ook allemaal

[00:45:47] Bram: stellen. Ja, ga in gesprek. Wa-waar staat onze rekening?

Waarom? Er komt, uhm, wa-waarom, uh, niet alleen bedrijven, maar ook culturele organisaties. Uh, ik denk dat er heel veel organisaties zijn die met hun [00:46:00] geld bij een bank zitten die niet, waarvan het, het gedrag niet strookt

[00:46:03] Pieter: met de waarden die ze zelf hebben. Het hele grote middenveld dat we hebben kan, uh, zich die vraag ook stellen over hun eigen organisatie.

Jan, zijn, hebben jullie nog nieuwe plannen die je nog niet vermeld hebt?

[00:46:13] Jan: Misschien voor de luisteraar die naar deze podcast, uhm, luistert. Dat is dat je niet noodzakelijkerwijs alleen staat met je frustratie. En dus ja, je kan die, uhm, protestbrief schrijven. En ja, in beste geval dan. Je kan dan die rekening dan opschrij- opzeggen met een gemotiveerd schrijven.

Maar het, uh, wat mij, uh, geholpen heeft, dat is opnieuw mij aansluiten bij een actiecomité. In dit geval, uh, was dat Palestina Solidariteit. Omdat je dan gezamenlijk, uh, werkt. Je, je hebt collectieve actie, je kan bij FairFin, hè, die hebben diplomaten een eigen, uhm, uhm, mens, een eigen set van mensen die de organisatie, uh, uh, o-, ja, ondersteunen en, en bekendheid geven.

Maar je hebt 11.11.11 in de [00:47:00] meeste, uh, steden en gemeenten. Uh, je hebt eigenlijk een hele rijke waaier aan, uh, organisaties waar je meer collectief-

[00:47:08] Pieter: En Palestina Solidariteit. Stel nu dat een luisteraar daar wil bij aansluiten of daar iets meer over wil weten, waar vindt die jullie?

[00:47:14] Jan: Oh, heel eenvoudig Palestina.solidariteit eigenlijk als ik het goed heb.

Google, uh, helpt je aan het, uh, het, uh, adres. Uhm, en dan, ja, dan maak je kennis met, uh, de wereld. De echte wereld van de verdrukking. Zowel ginds, want ze steunen ook projecten, uh, in Palestina, uhm, als, uh, de, ik zei het, de rijke wereld van actievormen die er hier zijn. Uhm, nog even ter, uh, aangezien dat je graag houdt van concrete voorbeelden.

50% van onze belastingen gaan minnes- min of meer naar de overheid. Wat doet de overheid met die middelen? Een deel zijn gemeentebesturen die die besteden. [00:48:00] Dat, uh, is dan geregeld via, uh, openbare aanbestedingsregels. Welnu, laat ons die regels ethisch maken. Dat is een, een actiemodel, uhm, dat, uhm, de moeite waard, uh, loont om te exploreren.

En dat kan het best als luisteraars bijvoorbeeld betrokken zijn bij openbare aanbestedingen, politici zijn, journalist en dergelijke. Ja, die kunnen dus, uh, meehelpen om ons, uh, daarin wegwijs te maken om het nog beter te doen.

[00:48:31] Pieter: Oké. Jan, Bram, een dikke dank je wel voor jullie uitgebreide kennis en ervaringen.

De luisteraar moet ik ook nog bedanken. Mag ik ook bedanken. Ik zou jullie ook van harte willen uitnodigen om d-ook de volgende afleveringen van onze podcast mee te pikken. Tot ziens! Tot hoors! Dag.

[00:48:55] Bram: Dag. Dag.