‘Natuurlijke koeling is geen nostalgie, maar een rationele keuze in een tijd van stijgende energieprijzen’, schrijven Chris Borremans en Klaas Decanniere van Druifkracht vzw en Piet Van Meerbeek van Avansa Oost-Brabant.
Waar is de tijd dat we met zijn allen uitkeken naar de warme zomer waar eindelijk de zon scheen? Zo’n zomer waar Noordkaap over zong. Sommigen hadden het geluk om twee weken in het zuiden door te brengen om ook echt wat zon te vinden. Wie had toen gedacht dat we nu zouden snakken naar regen en koelte?
Na de zoveelste hittegolf weten we: hitte is geen uitzondering meer, maar een nieuwe realiteit. En die kost alsmaar meer mensen het leven. Voor gezonde mensen is langdurige blootstelling aan 31 graden en meer niet veilig zonder actieve koeling. Voor kinderen, ouderen, zwangere vrouwen etc. is de limiet ongeveer 25 graden.
Airco’s, automatische zonnewering en ventilatiesystemen kunnen helpen, zeker voor kwetsbare groepen, maar ze zijn duur of verbruiken veel. En meestal zijn ze zelfs uitverkocht. Op dit moment zijn winkels en supermarkten vaak de enige haalbare en toegankelijke plekken voor wie dringend koelte nodig heeft.
De huidige geopolitieke situatie maakt de energieprijzen bovendien onvoorspelbaar. Hoe kunnen gezinnen zonder dikke portemonnee hun woning leefbaar houden?
Natuurlijke koeling vraagt geen dure technologie, wel inzicht en soms een kleine aanpassing in hoe we wonen.
Wat doet de overheid om ons hierin bij te staan?
Antwoord: de overheid zet schoorvoetend stappen naar vergroening door energetische renovaties te subsidiëren. Ze geeft advies over energiecontracten én… ze bezorgt de gemeentebesturen gratis affiches. “Veel zon? Denk ook aan oma Yvonne!” (Werkelijk. U kunt het checken op Vlaanderen.be) Maar als Yvonne geen (klein)kinderen heeft en zich geen dure renovatie kan permitteren, is zij de sigaar.
Veel mensen schreeuwen om meer actie, ambitieuzere plannen. We roepen elke gemeente op om een hitteplan te maken en levens te redden. En we roepen Vlaanderen op om zoiets te faciliteren.
Dat hoeft geen stukken van mensen te kosten. Er bestaan tal van natuurlijke, goedkope en doeltreffende manieren om een woning of een straat te koelen — technieken die we grotendeels vergeten zijn, maar die vandaag relevanter zijn dan ooit. Gemeentelijke hittepreventiewerkers kunnen die technieken weer overal uitrollen.
De kern van de zaak is eenvoudig: natuurlijke koeling verhoogt het wooncomfort en verlaagt de energiekosten op een duurzame manier.
De eerste stap is verrassend simpel: hou de zon buiten. Een woning warmt vooral op door directe zoninstraling. Strategisch geplaatste zonnewering verlaagt de temperatuur binnen met 5 à 6 graden. Dat is geen detail maar het verschil tussen een slapeloze nacht en een leefbare slaapkamer.
‘Airco’s kunnen een oplossing zijn voor onze meest kwetsbare medemensen, maar ze mogen niet de standaard worden.’
Dat kan ook op een goedkope manier, en ook voor huurwoningen: zet ramen open zodra het buiten koeler is dan binnen, bevestig een zonnedoek met zuignappen of hang het aan een gordijnrail aan de buitenkant van de ramen. Ook uv-werende folie aan de buitenkant van ramen kan helpen.
Waarom zou je als gemeentebestuur je inwoners niet laten intekenen op een groepsaankoop van dergelijk materiaal? En je kan nog een stap verder gaan: toldo’s! In mediterrane steden is het een eeuwenoud gebruik om straten te overkappen met zonnedoeken. Zeker in de hetere stads- en dorpskernen, verder weg van groen, kan zoiets soelaas bieden.
Een andere techniek die nog te weinig toegepast wordt, is groen als koeling. Planten verdampen water en creëren schaduw, waardoor ze de omgevingstemperatuur merkbaar verlagen. Besturen kunnen massaal gevelgroen en bomen promoten, verdelen en zelf aanbrengen op straten en pleinen. Klimplanten kunnen ook smallere straten overbruggen en schaduw creëren.
Dat zijn investeringen die niet alleen voor verkoeling zorgen, maar ook de biodiversiteit versterken en ervoor zorgen dat regenwater beter kan worden vastgehouden. In tijden van klimaatstress is dat pure winst.
De rode draad is duidelijk: natuurlijke koeling is geen nostalgie, maar een rationele keuze in een tijd van stijgende energieprijzen. Ze vraagt geen dure technologie, wel inzicht en soms een kleine aanpassing in hoe we wonen. Airco’s kunnen een oplossing zijn voor onze meest kwetsbare medemensen, maar ze mogen niet de standaard worden. Ze verbruiken veel, creëren extra warmte in de omgeving en maken ons afhankelijk van energie die steeds duurder wordt.
De echte vooruitgang ligt in het herontdekken van wat altijd gewerkt heeft. De gemeenten hebben de verdomde plicht daarin een actieve rol te spelen.
Dit opiniestuk verscheen ook op Knack.be.
